38. ජෝන් බාස්ගේ මිනීමැරුමේ සැඟවුණු අභිරහස

ෂර්ලොක් හෝම්ස් කුඩා කළ කියැවූ බොහෝ දරුවනට සේ මටද කාලයක් රහස් පරීක්ෂක උණක් වැළැඳී තිබුණේය. නමුත් මේ කතාවේ සඳහන් “ජෝන් බාස්ගේ මිනීමැරුම” මා දැන ගත්තේ වැඩිහිටියකු වශයෙනි. ලියන්නට දොස්තර වොට්සන් කෙනෙකු නැති නිසා මවිසින්ම ලියන මේ සටහන ඒ කතාවයි. මා මුල සිට පටන් ගත යුතුය. පාඨකයාට වෙහෙසකර වුවද ඉතාම අවැදගත් සේ පෙනෙන තොරතුරුද මා මෙහි එක් කරන්නේ ඒ නැතිව කතාව අසම්පූර්ණ වන නිසාය.

මගේ ඥාතිවරියකට පිටිසරබද පළාතක, පරම්පරාවෙන් උරුම වූ, අක්කරයක විතර ඉඩමක් තිබුණේය. ඉඩමක් කීවාට කවමදාවත් ගෙයක් ඉදි නොකරන ලද, වගාවක් නොකළ, වල් වැවුණු මුඩු බිමකි. ඔහේ වැවෙනවාට වැවුණු කණාටු පොල් හා තවත් නොවටිනා ගස් කිහිපයක් හැරෙන්නට මේ ඉඩමෙහි වෙනත් කිසිවක් නොවිණි. ඉඩමට 1980 ගණන් වල ලියන ලද ඔප්පුවක් තිබුණද කෙදිනකවත් හරි හැටි මැනීමක් කර නොතිබිණි. තැනින් තැන දිරාගිය කටු කම්බි මිසෙක වැටක් කියා දෙයක් නොවීය. (යටින් ඇති ඡායාරූපය මේ කතාවේ කියැවෙන විභාගය සිදුවූ දාම ගත් එකකි.)

මගේ ඥාතිවරියගේ පදිංචිය කොළඹය. ඇය ගමෙන් කොළඹට සංක්‍රමණයව ඇත්තේ කාලයකට පෙර, විවාහයත් සමඟය. අල්ලපු ඉඩමේ මනුස්සයා මුරකාරයකු නැති ඉඩමේ හූරා ගන්නට පුළුවන් දෙයක් හූරා ගනියි. විටෙක ඔහු පොල් අතු ටිකක් ඇදගනී. තව විටෙක පොල් ගහක් කපා විකුණයි. මේ දකින ගමේ මිනිස්සු එක දෙක කොට දුරකථන ඇමැතුම් දී මගේ ඥාතිවරිය වයින් කරති. ඇයද සියළු කටයුතු පසෙක ලා දිව ගොස් මේ මනුස්සයා හා වලියට පැටලෙයි. ගමේ මිනිස්සු මේ වලි එන්ජෝයි කරති.

මගේ ඥාතිවරිය කාලයත් සමඟ මේ ප්‍රශ්නය මෙසේ ඉදිරියට ගෙන ගිය නොහැකි බව වටහා ගත්තාය. ඇය මේ සම්බන්ධයෙන් කිලෝ මීටර 10-15ක් පමණ ඈතින් වූ P නගරයේ පොලෝසියට පැමිණිළි කළේ ඒ අනුවය.

සතියක පමණ ඇවෑමෙන් පොලෝසිය ඉඩමට ගොස් යම් “පරීක්ෂණයක්” කර තිබුණේය. එහා වැටේ මනුස්සයා කියා තිබුණේ අපූරු කතාවකි.

“මං ඒ ඉඩම බුක්ති විඳින්නෙ මටත් ඒකෙ හවුල් අයිතියක් තියෙන නිසා. මට පුළුවන් ඔප්පු පෙන්නල මගේ අයිතිය තහවුරු කරන්න.”

මේ හතර බීරි කතාව විසඳීමට නොහැකි නිසා පොලෝසිය තමන්ට කළ හැකි එකම දේ කළේය. ඒ දෙපාර්ශ්වයටම නියමිත දිනෙක වැඩිදුර විභාගය පිණිස P නගරයේ පොලෝසියට එන මෙන් දැනුම් දීමය. මගේ ඥාතිවරිය දින දෙකක්ම පොලෝසි ගියාය. අනෙක් පාර්ශ්වය පැමිණ තිබුණේ නැති නිසා ඒ දෙවරම විභාගය කල් ගියේය. ඇය මගේ සහාය පැතුවේ තෙවන වරට කැඳවූ හමුව පිණිසය.

මෙවැනි අවස්ථා වලදී හඳුනන්නකු මාර්ගයෙන් යමක් කරවා ගැනීමට ප්‍රතිපත්තියක් වශයෙන් මම අදත් විරුද්ධ වෙමි. නීතිය ඉදිරියට හිස් අතින් යන්නට මම කැමැත්තෙමි. එහෙත් පොලෝසිය ගැන මට පූර්ව අත්දැකීම් කිහිපයක් තිබුණේය. හඳුනන්නකු මාර්ගයෙන් නොයෑමෙන් සිදු වන්නේ නිස්කාරණයේ කාලය නාස්ති වීම පමණක් බව මම දැන සිටියෙමි.

කොළඹ පාසලකට යෑමේ අවස්ථාව නිසා මගේ මිතුරන් අතර කොළඹ ප්‍රධාන පොලෝසි දෙකක ප්‍රධානීහු වෙති. එයින් K නගරයේ ස්ථානාධිපති සමඟ මගේ කිට්ටු සම්බන්ධතාවයක් නොතිබිණි. මම ඊට වඩා හොඳින් දැන සිටි M නගරයේ ඕ. අයි. සී. මහත්තයාට කතා කළෙමි. පාසලේදී ඔහු හිටියේ මට වසරක් පහළ පන්තියේය.

අපේ කතා බහ මෙසේ විය.

මම : අරුණ, මම මේ චානුක කතා කරන්නෙ. මතකද …
M නගරයේ ස්ථානාධිපති (අරුණ) : ඔව්, චානුක අයියෙ කියන්න…
මම : මල්ලි මගේ ඥාතියෙකුට පොඩි ප්‍රශ්නයක් වෙලා තියෙනව ඉඩමක් සම්බන්ධයෙන්. P නගරයේ පොලීසියට පැමිණිල්ලක් කරල මේ ඉරිද විභාගයට එන්න කියල තියෙන්නෙ. මං කතා කළේ ඔයා දන්න කෙනෙක් නැද්ද කියල අහන්න.
M නගරයේ ස්ථානාධිපති (අරුණ) : අපොයි P නගරෙ ඕ. අයි සී. මගේ හොඳ යාළුවෙක් නෙ. පෙරේරා කියල කෙනෙක්. මං කියල තියන්නම්. අයිය ගිහින් කෙළින්ම එයාටම කතා කරන්නකො.
මම : තෑක්න්ස්, අරුණ.

දීර්ඝ කතාවක් කෙටියෙන් කියන්නේ නම් ඉන්පසු ඉරුදින මම මගේ ඥාතිවරියද සමඟ P නගරයේ පොලිස් ස්ථානාධිපති ඉදිරිපස අසුන් ගෙන සිටියෙමි. අප අතර සංවාදය මෙසේය.

මම : මගේ නම චානුක වත්තේගම. මම අරුණගෙ යාළුවෙක්…අරුණ කියන්න ඇති නේද?
P නගරයේ ස්ථානාධිපති : ඔව්. ඔව්. මට අරුණ කිව්ව මිස්ටර් වත්තේගම ගැන. දැන් මොකද මගෙන් කෙරෙන්න ඕනැ?
මම : මේ ඉන්නෙ මගේ ඥාතිවරියක්. එයාගෙ ඉඩමක් තියෙනව n ගමේ. ඒකට එහා පැත්තෙ ඉඩමෙ ඉන්න මිනිහගෙන් ටිකක් කරදරයි. නිතරම වත්තට පැනල තියෙන දෙයක් ඇදගෙන යනව. ළඟකදි පොල් ගස් වගේකුත් කපල…
P නගරයේ ස්ථානාධිපති : ඇත්තට? ඉන්න මං දැන්මම කියන්න ජීප් එක අරගෙන ගිහින් ඕකව ලකප් කරන්න කියල…
මම : නෑ. නෑ. මේක එච්චර දුර ගෙනියන්න ඕනැ දෙයක් නෙවෙයි. ඒ මනුස්සයත් මේ ඉඩමට අයිතියක් කියනවලු. අද දෙපැත්තටම මෙහාට එන්න කියල තියෙන්නෙ විභාගයක් කරන්න. අපට ඕනැ දෙපැත්තෙම ඔප්පු බලල මේක සාධාරණව විසඳල දෙන එක විතරයි…
P නගරයේ ස්ථානාධිපති : ඕකනෙ කියන්නෙ. ඔය ගොල්ල මෙහේ මිනිස්සු කොච්චර අණ්ඩයොද දන්නෙ නෑ. උන්ව ලකප් කරල දෙකක් ඇන්නහම තමයි ඇත්ත කියන්නෙ…හොඳයි කමක් නෑ. අද මෙහාට ආපුදෙන් මම ක්‍රයිම් ඕ. අයි. සීට කියන්නම්කො මේක ඉක්මනට විසඳල දෙන්න කියල. (දුරකථනයෙන්) සුරේ, මේ පොඩි කේස් එකක් තියෙනව පොඩ්ඩක් බලන්න. මගේ යාළුවෙක්ගෙ ඇඳුනුම්කම පිට ඇවිත් තියෙන්නෙ…

නැවත දීර්ඝ කතාවක් කෙටියෙන් කියන්නේ නම් අප අදාල නිලධරයා ඉදිරියේ සිට ගෙන සිටිමු. බැලූ බැල්මට ඔහුට වයස අවුරුදු පනහකට වැඩි බව පෙනේ. විශ්‍රාම යන වයසට කිට්ටුව විය හැකිය.

එක පසෙක මාත් මගේ ඥාතිවරියත්ය. අනෙක් පස අල්ලපු වැටේ මනුස්සයා (අසල්වැසියා) හා අඩු ගණනේ වයස අසූවක් වත් විය හැකිය සිතිය හැකි ඔහුගේ මහළු පියාත්ය. මේ පියා දෙස බලන විට අපේ රත්නසිරි වික්‍රමනායක ඇමැතිතුමාත් නාඹර තරුණයකු මෙන්ය. මගේ ඥාතිවරිය අත 1980 ගණන් වල ලියූ ඔප්පුවකි. අනෙක් පාර්ශ්වය අත 1950 ගණන් වල ලියූ කහ ගැහුණු, දිරාපත් වුණු, කාවුන් කෑ ඔප්පුවකි.

අප අතර සංවාදය මෙසේය.

පොලිස් නිලධරයා : (මගේ ඥාතිවරියට) මිස් මෙතැන වාඩි වෙන්න. (විත්ති පාර්ශ්වයට) ආ තමුසෙලත් ඔතැනින් වාඩි වෙනව. (අසල්වැසියාට) මොකද මේ තමුන් අනුන්ගෙ වතුවල පොල් ගස්, රඹුටන් ගස්, අඹ ගස්, කෙහෙල් ගස් කපනව කියන්නෙ?
අසල්වැසියා : අමූලික බොරු සර්, ඒ ඉඩමෙ රඹුටන් ගසුත් නෑ, අඹ ගසුත් නෑ…
පොලිස් නිලධරයා : ඒ වුණාට තමුන් පොල් ගස් කැපුවනෙ…අල්ලල ලකප් කරන්නයි තිබුණෙ තමුන්ව අපට…
අසල්වැසියා : කැපුවෙ සර් අපේ පොල් ගස්. ඒ ඉඩමට අපට අයිතියක් තියෙන නිසා.
පොලිස් නිලධරයා : කොහොමද තමුන්ට ඒකට අයිතිය තියෙන්නෙ?
අසල්වැසියා : පරම්පරාවෙන්. මෙන්න සර් ඔප්පුව…
පොලිස් නිලධරයා : (ඔප්පුව පෙරළමින්) එතකොට මිස්ලට මේකට අයිතිය තියෙන්නෙ කොහොමද?
මගේ ඥාතිවරිය : පරම්පරාවෙන් ආපු ඉඩමක් සර්.
පොලිස් නිලධරයා : කෝ ඔප්පුව ගන්න

ඉඩම් පිළිබඳව අවම දැනුමක් ඇති මට පවා පැහැදිළි වූ කාරණාව නම් මේ ඔප්පු දෙක අතර මොනයම්ම හෝ සම්බන්ධතාවයක් නැති බවයි. ඔවුන්ගේ ඔප්පුව කියැවීමට පවා බැරි දුර්වර්ණ එකකි. අප සතුව ඔප්පුවක් තිබුනද පැලෑනක් නොවේ. ඔප්පු දෙකේ මායිම් අතර කිසිම ගැලැපීමක් නැත. ඔප්පු දෙකේ ඉඩම් දෙකේ නම් දෙකකි. එක ඔප්පුවක සඳහන් එකම පුද්ගල නාමයක් වත් අනෙකෙහි සඳහන් නොවේ. කොටින්ම පාර්ශ්වයන් දෙකෙන් එකකට වත් තමන්ගේ අයිතිය තහවුරු කිරීමට ඔවුන් අත ඇති ලියැවිලි වලින් පමණක් නුපුළුවන.
ඉඩම් සම්බන්ධ මෙවන් සංකීර්ණ ගැටළුවක් පොලෝසියට විසඳීමට හැකි කාරණාවක් නොවේ. ක්‍රයිම් ඕ. අයි. සීලා ඉඩම් ගැන දන්නා මඟුලක් නැත. එය දිස්ත්‍රික් හෝ මහේස්ත්‍රාත් උසාවියකින් සමථයට පත් කළ යුතු කාරණාවකි. පොලෝසිය විසින් කළ යුතුව තිබුණේ සිවිල් නඩුවක් දමා විසඳා ගන්නා ලෙසට දෙපාර්ශ්වයටම උපදෙස් දී චැප්ටර් ක්ලෝස් කිරීමය. ඒත් පොලෝසිය ඒ තරම් ලේසියෙන් පරාජය පිළිගන්නට කැමැති නැත. ඉන්පසු සංවාදය මෙසේය.

පොලිස් නිලධරයා : හොඳයි, දැන් තමුන් මේ නෝනව දන්නවද?
අසල්වැසියා : තාත්තම කියන්නකො…
මහළු පියා : ….මක් කිව්ව?
පොලිස් නිලධරයා : (හයියෙන්) තමුන් දන්නවද මේ නෝන කවුද කියල?
මහළු පියා : (නින්දෙන් ඇහැරුණාක් මෙන්) මොකක්?
පොලිස් නිලධරයා : (අතින් පෙන්වමින්) කවුද මේ?
මහළු පියා : ආ… මේ අර ජෝන් බාස්ගෙ අයියගෙ මිනිපිරීනෙ…
පොලිස් නිලධරයා : කවුද ජෝන් බාස් කියන්නෙ?
මහළු පියා : අර වස දීල මරපු ජෝන් බාස්…(හෙමින්, තමාටම කියා ගන්නාක් සේ)…පොලීසිය දන්නෙත් නෑ මේව
පොලිස් නිලධරයා : ජෝන් බාස් මැරුව? කවුද මැරුවෙ?
මහළු පියා : කවුද ඉතින් ලේලිල තුන්දෙනා මිසක…දේපළ ගන්න ජෝන් බාස්ව මැරුව.
පොලිස් නිලධරයා : (මගේ ඥාතිවරියට) මොකද්ද මේ කියන කතාව?
මගේ ඥාතිවරිය : ජෝන් කියල නම් අපට සීය කෙනෙක් හිටිය තමයි සර්, ඒත් එයා ඉස්පිරිතාලෙදිනෙ මැරුණෙ…
පොලිස් නිලධරයා : දැන් ජෝන් ඉස්පිරිතාලෙදි මැරුණ නම් තමුන් කොහොමද කියන්නෙ ඒක මිනීමැරුමක් කියල?
මහළු පියා : සර්… ඉස්පිරිතාලෙට ගෙනියන්න කලින් වස දුන්නෙ. ලේලිල වස දුන්නයින් පස්සෙ තමයි ලෙඩ වෙලා ඉස්පිරිතාලෙට ගෙනිච්චෙ. එහෙදිම මළා. ගමට වත් ගෙනාවෙ නෑ බොඩිය ආදාහනේට වස දීපු එක හංගන්න
පොලිස් නිලධරයා : දැන් කවුද ඔහොම වස දීල කියල කියන්නෙ?
මහළු පියා : ගමේ මිනිස්සු තමයි
පොලිස් නිලධරයා : ඇසින් දුටු සාක්ෂි තියෙනවද?
මහළු පියා : ගමේ කතාවෙන දේවල් තමයි අපි කියන්නෙ…බොරු නෙවෙයි
පොලිස් නිලධරයා : තමා තමන්ගෙ සැකය පොලීසියට කිව්වද?
මහළු පියා : (නිහඬය)
පොලිස් නිලධරයා : මං අහන්නෙ තමුන් මිනීමැරුවක් වෙලා කියල හොඳටම දැන දැන ඒක පොලීසියට කිව්වද?
මහළු පියා : (බැගෑපත්ව) නෑ සර්
පොලිස් නිලධරයා : තමුන් ඒක ග්‍රාම සේවක රාළහාමිට කිව්වද?
මහළු පියා : (තරමක් කල්පනා කොට) නෑ සර්…
පොලිස් නිලධරයා : දැන් තමුන් දන්නවද තමුන් කරල තියෙන්නෙ භයානක වරදක් කියල මේ මිනීමැරුම ගැන දැන දැනම වසන් කිරීමෙන්…
මහළු පියා : (නිහඬය)
පොලිස් නිලධරයා : හොඳයි කවද්ද මේ තමුන් කියන මිනීමැරුම වුණේ?
මහළු පියා : (නිහඬය)
පොලිස් නිලධරයා : (සැරෙන්) මං අහන්නෙ කවද්ද මේ මිනීමැරුම වුණේ?
මහළු පියා: …හතළිස් පහේදි විතර සර්…
පොලිස් නිලධරයා : තමුසෙට පයිත්තියන්ද ඕයි, තමුසෙ මේ කිව්වෙ 1945දි වෙච්චි සිද්ධියක්ද?
(මේ අවස්ථාවේදී එතෙක් නිහඬව සිටි පුතා ගේමට බැස්සේය.)
අසල්වැසියා : එහෙම කතා කරන එක වැරදියිනෙ සර් තාත්තට. සර්මනෙ දැන් හාර හාරා විස්තර ඇහුවෙ…
පොලිස් නිලධරයා : (සැරෙන්) තමුසෙගෙන් ඇහුවෙ නෑනෙ. තමුසෙ කට වහ ගන්නව!
අසල්වැසියා : ඒ වුණාට සර් ඔහොම තාත්තට කතා කරන එක වැරදියිනෙ. වයස වත් බලලද කතා කරන්නෙ? ඔන්න මට ඔහොම කතා කළා නම් කමක් නෑ.
පොලිස් නිලධරයා : තමුසෙට කට වහ ගන්න නේද කිව්වෙ?
අසල්වැසියා : ඕකනෙ සර්, සර්ලත් මිනීමැරුමක් යට ගහන්න හදනවනෙ…
පොලිස් නිලධරයා : (සැරෙන්) කවුද මිනිහො මිනී මැරුමක් යට ගහන්න හදන්නෙ?
අසල්වැසියා : දැන් ඔය තාත්තම සර්ට කිව්වෙ, ජෝන් බාස්ට වස දීල මැරුවයි කියල. ඉතින් සර්ල ඉන්නෙ ඕව විභාග කරන්න නෙවෙයි නම් මොකටද?
පොලිස් නිලධරයා : ඉතින් ඕයි හතළිස් ගණන් වල වෙච්චි මිනී මැරුමක් ගැන අද කියල හරියනවද? ඒක ඒ කාලෙ පොලීසියටනෙ කියන්න ඕනැ. ඒකාලෙ P නගරෙට පොලීසියක් වත් නැතුව ඇති. A නගරෙ පොලීසියට තමයි කියන්න තිබුණෙ.
අසල්වැසියා : හරි දැන් අද හරි කිව්වනෙ. දැන් පුළුවන්නෙ සර්ලට ඒකෙ ඇත්ත නැත්ත හොයල බලන්න…
පොලිස් නිලධරයා : (ශාලාව දෙදෙරුම් කන සේ) කට වහ ගනින් වේසිගෙ පුතා. තොට කූඩුවට යන්න ඕනැ වෙලාද දඟලන්නෙ?
අසල්වැසියා : (හිමින් තමටම යමක් කියා ගනී)
පොලිස් නිලධරයා : මොනවද ඩෝ උඹ කිව්වෙ?
අසල්වැසියා : (බයාදු ලෙස ) නෑ සර්… මොකුත් නෑ
පොලිස් නිලධරයා : හුජ්ජ කොල්ලො, තොපි අපට ගෙම්බර් දාන්න එනව…අල්ලල ලකප් කරන්නයි තියෙන්නෙ…

මේ කතා බහෙන් පසුව “විභාගය” තවත් ඉදිරියට ගෙන යාමට පොලිස් නිලධරයාට කිසිම ඕනෑකමක් ඇති බව නොපෙණිනි. සමහරවිට තමන්ගේ නොහැකියාව ඔහු අවබෝධ කොට ගන්නට ඇත. අපටද එය අස්වැසුමක් වූයේ ඔහුගේ කුණුහරුප අසා සිටින්නට අවශ්‍ය නොවූ නිසාය. ඔහු නැවත ඔප්පු දෙක අප අතට දුන්නේ “අදට විභාගෙ මෙතනින් ඉවරයි. ලබන ඉරිදට එන්න අයිතිය කියන්න තව තියෙන සාක්ෂි අරගෙන” කියමිනි.

අපේ මේ විභාගය පැවැත්වුණු කාලය සම්පුර්ණයෙන්ම වාගේ ගතව තිබුණේ වසර හැටකටත් කලින් සිදු විණිය කියන සිද්ධියක් ගැන, ඕපාදූපයක් පාදක කොට ගත් ඵල රහිත කතාවක් වෙනුවෙනි. අද උද්ගතව තිබෙන ගැටළුව ගැන කතා කිරීමට වැයව තිබුණේ විනාඩි පහකටත් අඩු කාලයකි. අප පොලෝසියට ප්‍රශ්නයට විසඳුමක් ලබා දෙන ලෙස ඉල්ලු තැනින් අඟලක් වත් ඉදිරියට ගොස් නොතිබිණි.

මේ අදාළ කාරණාව සම්බන්ධයෙන් අප පොලෝසිය සමඟ ගනුදෙනු කළ අවසාන වතාවයි. පොලෝසියට මීට කළ හැකි දෙයක් නැතැයි අපි තීරණය කළෙමු. ඔවුන්ගේ “විසඳුම” සැකකාරයා ලකප් කිරීමය. බඩට දෙකක් ඇනීමය. කුණුහරුප වර්ෂාවකින් සංග්‍රහ කිරීමය. අපට එවැනි විසඳුමක අවශ්‍යතාවයක් නොවීය. සිවිල් නඩුවක් පවරන බව කියා චෝදනාව ඉල්ලා අස් කර ගත්තෙමු.

මගේ ඥාතිවරිය මහේස්ත්‍රාත් උසාවියට ඉදිරිපත් කළ පෙත්සමට අනුව ඉඩම යළි මැනීමක් වූ අතර අසල්වැසියාට අයිතියක් නැතැයි තහවුරු විය.

ඉඩම මැන්නායින් පසුව අල්ලපු වැටේ මනුස්සයාද මගේ ඥාතිවරිය සමඟ මිත්‍ර විය. ඇගේ ඉඩමට හවුල් අයිතියක් තිබුණාය යන්න ඔහුගේ සැකයක් පමණක් වූ අතර එවැන්නක් නැති බව ඔප්පු වීමෙන් පසු ඔහු තව දුරටත් වාද කිරීමට නොපැමිණියේය. එසේම නොමිළයේ තමන්ගේ වත්තේ මායිම් නිරවුල් කර ගැනීම ඔහුගේ තව යටි අරමුණක් විය. නඩුව නිසා එය සාක්ෂාත් විය.

මෑතකදී අසල්වැසියාගේ දියණියගේ මල්වර මඟුලට සහභාගි වූ මගේ ඥාතිවරිය ඇයට රුපියල් දෙදහසක්ම දුන් බව කීවාය.

තවම විසඳී නැති දෙයක් වේ නම් එය “ජෝන් බාස්ගේ මිනීමැරුම” පමණක් විය හැකිය.

37. ගුණරත්න අයියා

2009 මැයි දහ නම වන අඟහරුවාදා එල්.ටී.ටී.ඊ. සංවිධානයේ අනුත්තර නායක වේලුපිල්ලෙයි ප්‍රභාහරන්ගේ මළ සිරුර ශ්‍රී ලංකා යුද හමුදාවේ 53 වැනි සේනාංක නායක (එවකට) මේජර් ජෙනරල් කමල් ගුණරත්න යටතේ වූ භට පිරිස් විසින් නන්දිකඩාල් කලපුව ආසන්නයේදී සොයා ගන්නා ලදී.

මේ පුවත පළ කළ බොහෝ පුවත්පත් මේජර් ජෙනරල් කමල් ගුණරත්නගේ ඡායාරූපයක්ද පළ කොට තිබෙණු මම දිටිමි. යුද්ධ හමුදාවේ උසස් නිලධරයකුට වඩා මට එහි කිසිදු අමුත්තක් නොපෙණුනේය.

සතියකට පමණ පසු ආනන්දයේ හිටපු උපවිදුහල්පතිවරයකු වූ කේ. එම්. ඩී. එස්. ජයතිලක මහතා (හෙවත් “ගෂියා” – ජයතිලක සර්ගේ ප්‍රියතම පාඩම ‘දෛශික’ය. ඔහු එය ශබ්ද කළේ අපූරු ආකාරයකටය. මේ විකට නාමය ඒ නිසාය. අගෞරවයකට නොවේ.) යම් පුවත්පතකට  එල්.ටී.ටි.ඊය සමඟ අවසන් සටන මෙහෙයවූ ආදි ආනන්දීය හමුදා නිලධරයන් කීප දෙනෙක් ගැන කතා කොට තිබුණා මතකය.

“කමල් ගුණරත්න ගැන මට මතක ඔහුගෙ උස නිසා. නැතුව පන්තියක හෙම හිටපු ළමයෙක් නෙවෙයි. ඉගෙනීමට වඩා උනන්දුව තිබුනේ බාලදක්ෂ කටයුතු වලට!”

මගේ උරග මනසට විදිලි කෙටුවාක් මෙන් දැනිනි.

ගුණරත්න අයියා!

1979දී සයවන ශ්‍රේණියේ සිසුවකු ලෙස බාලදක්ෂ පුහුණු වීම් වලට සහභාගි වෙද්දී අපේ කණ්ඩායම භාර වූයේ ගුණරත්න අයියාටය. ඔහු වසරකට මඳක් අඩු කාලයක් අප පුහුණු කළේය. එවන් තත්ත්වයක් යටතේ වුව මට ඔහු හඳුනා ගැන්මට නොහැකි වීමට හේතු කිහිපයක් විය. එකක් ප්‍රසන්න අයියා මෙන් නොව ගුණරත්න අයියා යුද හමුදාවට එක්වූ බව මම නොදැන සිටියෙමි. අනෙක මා ඔහු අවසාන වතාවට දුටුවේ 1979දීය. දශක තුනක කාලයක් තුළ ඔහු බෙහෙවින් වෙනස්ව සිටියේය. ප්‍රතාපවත් උඩු රැවුලක් ඔහු වතට එක් වී තිබිණි.

ගුණරත්න අයියා ගැන කියන කොට ප්‍රසන්න අයියා ගැනත් අනිවාර්යයෙන්ම කිව යුතු වෙයි. (එවක) බ්‍රිගේඩියර් ප්‍රසන්න ද සිල්වා යුද හමුදාවේ 55වන සේනාංකයට නායකත්වය දෙමින් පුදුකුඩුඉරිප්පු තීරණාත්මක සටනට එක්විය. නමුත් විද්‍යාලය තුළ මේ දෙදෙනා එකිනෙකාට ඉඳුරා ප්‍රති විරුද්ධ චරිත දෙකක් වූහ. ප්‍රසන්න අයියා අතිශයින් සමාජශීලී වූ අතර සමහරවිට ඔහුගේ යුගයේදී විද්‍යාලයේ ජනප්‍රියතම ශිෂ්‍යයා විය. නිහඬ චරිතයක් වූ ගුණරත්න අයියා ගැන දැන සිටියේ ටික දෙනෙකි. බාලදක්ෂ පුහුණුවීම් වලට සහභාගි නොවන්නට මටද ඔහු මුළුමනින්ම ආගන්තුක චරිතයක් වීමට තිබුණේය.

1979දී ආනන්දයේ බාලදක්ෂ කණ්ඩායම් නායක ජනාධිපති බාලදක්ෂ අජිත් කෝදාගොඩය. මහාචාර්ය නන්දදාස කෝදාගොඩ ගේ දෙටු පුත් “කෝදාගොඩ අයියා” පසුව මගේ ගෞරවයට පාත්‍ර වූ ගුරුවරුන් අතර ඉහළින්ම සිටින ධර්මරත්න සර්ගේ දියණිය සමඟ විවාපත් විය. මේ පසු සිද්ධීන්ය. 1979දී ඔහු උසස් පෙළ සිසුවෙකි. මුල් දිනයේ අප පිළිගැනීමෙන් පසුව ගුණරත්න අයියාට අප පැවැරුවේ ඔහුය.

“ඔය ගොල්ල හිතන්න එපා බාලදක්ෂයෙක් වෙන එක ලේසි වැඩක් කියලා. ඒක අසීරු දෙයක්. නමුත් එයින් පසුව ලැබෙන ප්‍රතිඵල විශිෂ්ටයි…වැඩි දේවල් ගුණරත්න අයියා ඉස්සරහට කියලා දේවි.”

බාලදක්ෂ පොරොන්දුව, බාලදක්ෂ නීතිය ආදී මූලික කාරණා කියා දීමෙන් පසුව ගුණරත්න අයියා වඩා ප්‍රායෝගික දේවල් වලට බසී.

“කවුරු හරි දන්නවද භාජනයක් නැතුව අර්තාපල් ගෙඩියක් තම්බ ගන්න කොහොමද කියලා…”

“භාජනයක් නැතිවෙන්න නෑනෙ අයියෙ…” කවුරුන් හෝ කියයි. “ගෙදර ඕනැ තරම් හැළි වළං තියෙනවනෙ”

“මෝඩ කතා කියන්න එපා. බාලදක්ෂයින් හැටියට අපට ඝණ වනාන්තරේ මැද්දෙ ගවේෂණ චාරිකා වලට යන්න වෙනවා. ඒවට හැළි වළං උස්සගෙන යන සිරිතක් නෑ. උස්සගෙන යන්නත් බෑ. එහෙම වෙලාවක අපි කොහොමද අර්තාපල් ගෙඩියක් තම්බ ගන්නෙ?”

අපි එකිනෙකාගේ මුහුණු බලමු. ගුණරත්න අයියා අල ගෙඩියක් කොළ අතු වලින් වසා බැඳ ගිණි අඟුරු මැද තබා තම්බා ගන්නා ආකාරය අපට කියාදෙයි. ඉන්පසු ඔහු භාජනයක් නැතිව බිත්තරයක් තම්බා ගන්නා හැටි කියා දෙයි. මේවා මෙසේ විස්තර කළාට ප්‍රායෝගිකව කරන්නට හැකියාව ඇත්තේ මනා පුහුණුවකින් පසුව විය යුතු බව මට අදත් සිතෙයි. මන්ද මා ඒ කාලයේ මේ පරීක්ෂණ වලට ගොස් අලගෙඩි, බිත්තර රාශියක් විනාස කර අත්දැකීම් ඇති නිසාය.

ඊළඟට ප්‍රථමාධාර!

“දැන් ඔය ගොල්ල පාරෙ යන කොට දකිනව අනතුරක්. කාර් එකකුයි බස් එකකුයි හැප්පිලා කියමුකෝ. මොනවද මුලින්ම කරන්න ඕනැ? කාට හරි කියන්න පුළුවන්ද?”

අපට සිතා ගත නොහැකිය. අපි එකිනෙකාගේ මුහුණු බලමු.

“පුළුවන් තරම් ඉක්මණට තුවාල කාරයො රෝහලකට ගෙනියනවා” එකෙක් කියයි. එකකු හෝ උත්තරය දැන සිටීම ගැන අපට හරි ජොලිය. අපි ඔළුව වනමු.

“දැන් මෙයා කියනව තුවාල කාරයො ටික රෝහලකට ගෙනියන්න ඕනැ කියල. ඒකද අපි මුලින්ම කරන්න ඕනැ”

“ඔව්..ඔව්…” අපි එක හඬින් කියමු.

“මෝඩයො. මුලින්ම කරන්න ඕනැ ඒක නෙවෙයි කවුද මැරිල තියෙන්නෙ කවුද නැත්තෙ කියල තේරුම් ගන්න එක. මොකද මැරිච්චි මිනිහෙකුට කොයි තරම් වෛද්‍යාධාර දුන්නත් වැඩක් නෑ. කවුද මැරිල තියෙන්නෙ කියල හරියටම දන්නව නම් අපට් ඒ අය ඉතුරු කරල අපේ අවධානය අනෙක් අයට දෙන්න පුළුවන්…”

සිහින් සිනවක් සමඟ ගුණරත්න අයියා මේ ටිකද එක් කරයි.

“තුවාලකාරයන්ව හෙවිල්ලක් බැලිල්ලක් නැතුව ඉස්පිරිතාලෙට ගෙනියනව කියන එක තමයි කරන්න පුළුවන් මෝඩම වැඩේ මොකද ඒ අය අතර ඉන්න පුළුවන් අස්ථි බිඳිච්චි කට්ටිය. පිටින් නොපෙනුණාට අභ්‍යන්තර තුවාල වෙච්චි කට්ටිය. නොදන්න කෙනෙක් මේ අයව එහාට මෙහාට කරල ඒ තුවාල දරුණු වෙන්න පුළුවන්…”

ඉන්පසු ගුණරත්න අයියා “ප්‍රථමාධාර” බැජ් එක ගන්නට මහ රෝහලේ හදිසි අනතුරු අංශයේ යම් පැය ගණනක් එහි කටයුතු නිරීක්ෂණය කරමින් සිටීමට සිදුවීම ගැන කියයි. “සංසාරෙ එපා වෙනව අයිසෙ එතැන ඉන්න ගියාම. ඔන්න ගේනව පිහියා ඇනුමකට ලක් වෙච්චි කෙනෙක්. එයාට බඩේ එක පැත්තකට පිහියෙන් ඇනල අනික් පැත්තට කැපෙන කල් පිහිය ඇදලා. බඩවැල් ඔක්කොම එළියෙ. තව කෙනෙක් බඩ වැල් උස්සගෙන තමයි එන්නෙ…”

යුද බිමේදී ගුණරත්න අයියාට මීට වඩා බොහෝ අප්‍රසන්න අත්දැකීම් වලට මුහුණ දෙන්නට සිදු වුනාට සැක නැත. ඒ යුද්ධයේ හැටිය.

ගුණරත්න අයියා ගැන තවත් මතකයක් නම් ඔහු තමන් නිර්භීත වූවාක් පමණක් නොව අනුන්ගේද බිය නැති කිරීමට ආයාසයක් ගත් බවයි. ඒ සඳහා ඔහු ගත් අවදානම සමහර අවස්ථාවලදී පුදුම සහගතය.

ආනන්දයට වරක් හෝ පය තැබූවෝ ආනන්දයේ පස් මහල් ගොඩනැඟිලි දෙක ගැන දනිති. මින් එකක් විද්‍යාගාර ගොඩනැඟිල්ලය. (දැන් නම් එහි සාමාන්‍ය පන්ති පැවැත්වේය සිතමි.) අනෙක එවකට බහු කාර්ය පස්මහලය. තට්ටු පහක් අද නම් එතරම් උසක් සේ නොසිතෙතත් ඒ කාලයේ නම් බය හිතෙන උසකි. ගුණරත්න අයියාට අවශ්‍ය වූයේ අප කඹයකින් මේ පස් මහලේ පස් වැනි තට්ටුව දක්වා නංවන්නටය. අත්ළ රතු වී රිදෙන්නට පටන් ගත් හෙයින් මම දෙවන මහළේදී නතර වීමි. වඩා හිත දැඩි වූවෝ සිව් වන මහල දක්වා නැංගහ. අපි නඟින්නට බැරි වූ දුකට පස් මහලේ සිට කඹයෙන් බිමට බැස්සෙමු. මෙයද අවදානම් කටයුත්තකි. යන්තමින් හෝ අත ලිස්සුවොත් අප අල්ලා ගන්නට සැරහී සිටියේ ආරක්ෂිත දැළක් නොව ඝණ තාර පොළොවය.

තව විටෙක එක් බාලදක්ෂ අභ්‍යාසයකදී තිරස් කඹයක දෙපසින් බඩ ගාමින් එන බාලදක්ෂයින් දෙදෙනෙක් එකට හමුවී එකකු යටින් අනෙකා මාරු වීමෙන් පසු දෙපසට ගමන් කරති. ගුණරත්න අයියාට අවශ්‍ය වූයේ මේ අභ්‍යාසය කඹය පස් මහලේ එකිනෙකට තරමක් දුරින්, ගොඩ නැඟිල්ලට පිටතින් වූ පිය ගැට පෙළ දෙකෙහි බැඳි කඹයක කරන්නටය. ඊට නම් ඔහුට අවසර ලැබුණේ නැත.

මා බාලදක්ෂයකුව ගත කළේ ආනන්දයේ ගෙවූ පළමු වසර පමණෙකි. ඉන්පසු මට අවබෝධ වූයේ එය මට නොව මට වඩා කැපැවීමකින් කටයුතු කළ හැකි පිරිසකට ඇති දෙයක් බවයි. හතේ පන්තියේ මැද හරිය වන විට මම බාලදක්ෂ ජීවිතයෙන් මිදී චෙස් අදින්නට පටන් ගෙන සිටියෙමි. මේ මා පාසල් සමය තුළදී සහභාගි වූ එකම ක්‍රීඩාවය. 1981දී මම ආනන්ද කණිෂ්ඨ චෙස් කණ්ඩායම නියෝජනය කළෙමි.

බාලදක්ෂයකු වූ ගුණරත්න අයියාට යුද හමුදාවට බැඳෙන්නට සිත් දුන්නේ මන්ද යනු මා නොදන්නා කතාවකි.

36. දකුණේ මෙන්ම උතුරෙත් හිරු නැඟෙයි උදේ

යාල්පානම්හි දෙදින සංචාරයකින් පසු කොළඹට සේන්දු වූයේ අද උදෑසනය.

“දකුණේ මෙන්ම උතුරෙත් හිරු නැඟෙයි උදේ” කියා කේයස් ලියා වසර පනහකට පසු පුන්කුඩුතිව්හි සිට උදේ හිරු නැඟීමේ ප්‍රසන්න දර්ශනය වින්දෙමි. ජීවිතයේ පළමු වතාවට (හා සමහරවිට අවසාන වතාවට – අනාරක්ෂිත මුහුදු ගමන එතරම්ම වදයකි.)  නාගදීපය පාද ස්පර්ශය කෙළෙමි. වසර 38කට පෙර සය හැවිරිදි දරුවකුව මා සෙල්ලම් කළ සුබ්‍රමනියම් ළමා ක්‍රීඩාංගනයේ දුඹුල් මතක අළුත් කළෙමි.

යාපනයට පා තබන උග්‍ර ආණ්ඩු විරෝධියකුගේ සිතෙහි වුව වර්තමාන ආණ්ඩුව පිළිබඳ අමිල ගෞරවයක් මෝදුවීම නැවතිය නොහැකිය. දෙමළාගෙන් උදුරාගත් ඔවුන්ගේ යාපනය නැවත දෙමළාට උරුම කොට දී ඇත්තේ වත්මන් රජයයි. යාපනයට නොගොස් එය තේරුම් ගත නොහැකිය. උතුරට අවශ්‍ය ඊනියා “දේශපාලන විසඳුමක්” නොව ශිෂ්ට ලෙස, මිනිසුන් ලෙස ජීවත් වීම උදෙසා අවශ්‍ය සමාජය ගොඩ නැඟීමකි.

නාගදීපයේදී බෝටුටුව එනතුරු නාවික භටයකු හා සංවාදයට එළඹීමි. “නිවුස් අහන්නවත් ලැබෙන්නෙ නෑ” කියූ ඔහු භාරත ලක්ෂ්මන් සිද්ධිය ගැන අපෙන් ඇසුවේය. අප දන්නා තරමට විස්තර කළෙමු.

“රැයක් පුරා අමාරුවෙන් කිරි දොවල, අපේ නායකයො ඒකට ගොම දා ගන්න හැටි “ ඔහු සංවේගයෙන් කීවේය. අපට ඊට දෙන්නට උත්තරයක් තිබුණේ නැත.

35. දයාසේන ගුණසිංහ (1936 – 1996) : පහළොස් වැනි අනුස්මරණය

“ගුණේ ගැන මං කතා කරන්නෙ මොකටද බං?” ‘සුනිල් අයියා ඇසුවේය. “උඹටම පුළුවන්නෙ”

අමාරුවෙන් දුරකථන අංකය දැන හොයාගෙන සුනිල් අයියාට (සුනිල් මාධව ප්‍රේමතිලක) මා කථා කළේ දයාසේන ගුණසිංහ මහත්තයාගේ පළමු සංවස්තරය වෙනුවෙන් ටී. එම්. ජී අයියා (ටී. එම්. ජී. චන්ද්‍රසේකර) ජාතික රූපවාහිනියේ කරන්නට අදහස් කළ වැඩ සටහනකට සම්පත් දායකයකු වීමට ඇරැයුම් කරනු පිණිසය.

මම කල්පනාවෙන් වචන තෝරා ගත්තෙමි.

“මෙහෙමනෙ සුනිල් අයියෙ, ගුණසිංහ මහත්තය ගැන සුනිල් අයිය දන්න දේවල් මං දන්නෙ නෑනෙ. සුනිල් අයියට අතීතයෙ ඉඳල කතා කරන්න පුළුවන්නෙ”

මා කීවේ බොරුවක් නොවේ. ගුණසිංහ මහත්තයා ලේක් හවුසියට එක් වන්නේ හැට ගණන් වල අවසානයේදීය.   සුනිල් අයියා වයසින් කෙසේ වෙතත් පළ පුරුද්දෙන් ගුණසිංහ මහත්තයාට වඩා ‘සීනියර්’ය. සිංහල පුවත්පත් කලාව තුළ මේ වන විට ගුණසිංහ මහත්තයාට වසා ජ්‍යෙෂ්ඨ මාධ්‍යවේදීහු වෙති නම් ඒ සුනිල් අයියා හැරුණු විට තිලකරත්න කුරුවිට බණ්ඩාර මහත්තයා පමණක් විය හැකිය. වර්තමානයේ ඉරිදා පත්තර පහකත් (ඉරිදා ලංකාදීප, ලක්බිම ඉරිදා සංග්‍රහය, සිළුමිණ, දිවයින ඉරිදා සංග්‍රහය, රිවිර), දිනපතා පත්තර තුනකත් (ලංකාදීප, දිවයින, ලක්බිම) කතුවරුන් පුවත්පත් කලාවෙහි ගුණසිංහ මහත්තයාගේ ‘ජූනියර්’ ලාය. (ගුණසිංහ මහත්තයා හිටියා නම් මින් සමහරක් තමන්ගේ කණිෂ්ඨයින් හැටියට හඳුන්නා දෙනවාට අකැමැති වීම වෙනම කතාවකි.)

අවසානයේ ඒ වැඩසටහනටත් සුනිල් අයියා සෙට් කර ගැළවෙන්නට මට පුළුවන් විය.

ගුණසිංහ මහත්තයා ගැන පසුගිය පහළොස් වස තිස්සේ මා ලියා, කියා ඇති දේ අතිශයින් අල්පය. ඊට මා සුදුස්සෙකැයි මට තවමත් නොසිතෙයි. එබැවින් මේ අවස්ථාවේදී පවා මා යමක් ලියනවාට වඩා ඔහු ගැන බ්ලොග් අවකාශයේ මින් පෙර පළ වූ ලිපි දෙකක් හා පැදි පෙළක් සංස්කරණයකින් තොරව උපුටා දැක්වීමෙන් මම සෑහීමකට පත්වෙමි. මේ සියල්ලෙහිම මට ලිවිය හැකි දෙයට වැඩි දෙයක් අනිවාර්යයෙන්ම ලියැවී තිබේ. එකඟ නොවිය හැකි තැන් තිබුණද සමස්තයක් ලෙස මා ඒ සියල්ලට කැමැතිය.

——————————

දැනේ දැනටම අඩුව නුඹේ එම අසිපතෙහි

ඒ එක්දහස් නවසිය අසූව දශකයේ මැද භාගයයයි. කොටි සංවිධානය විසින් රට පුරා පුපුරුවා හැරි බෝම්බ නිසා මිනිසුන් සිය ගණනින් මිය යමින් තිබුනි. රටම යම් අරාජික බවකින් වෙලී තිබුනු අතර පාලකයින්ද සිටියේ අන්ද මන්දවය. තත්වය පාලනය කර ගැනීමට ප්‍රමාණවත් යමක් නොකළේ යැයි එවක පැවති රජයට විවේචන එල්ල වෙමින් පැවතිණි.

මේ විවේචන නිසා කුපිත වූ ජනාධිපති ජේ.ආර්. ජයවර්ධන,ලෝකයේ කිසිම රාජ්‍ය නායකයෙකු විසින් කිසිදා නොකල ආකාරයේ ප්‍රකාශයක් කරමින් කියා සිටියේ “ජනතාව තමන්ගේ ආරක්ෂාව තමන් විසින්ම සලසා ගත යුතු” බවයි.

තමනට කළ නොහැක්කේ ගැහැණියෙකු පිරිමියෙකු කිරීම පමණකැයි වහසි බස් දොඩමින් සිටි නායකයාගේ මේ අමන ප්‍රකාශයෙන් කෝපයට පත් එක් පුවත් පත් කතුවරයකු එය තදබල ලෙස විවේචනය කරමින් ඒ ගැන කතු වැකියක් ලිවීය.

මෙවැනි ප්‍රකාශ කිරීමට නම් රටකට නායකයෙකු අනවශ්‍ය බවත්, මෙබඳු කතා කියන නායකයා ගැහැණියෙකු හෝ පිරිමියෙකු විය නොහැකි බවත් ඔහු ලිවීය.

w3 Lanka ලියන පැරා, දයාසේන ගුණසිංහයන්ගේ පෞරුෂය ගැන මොනවා හිතුවත් ගුණසිංහයන් එදා නොකියා කිව්වේ ජේ.ආර්. පොන්නයෙකු බවයි.

මේ කතුවැකිය දු‍ටු විගස කෝපාවිෂ්ට වූ ජනාධිපතිවරයා දිවයින පුවත්පතේ අයිතිකරුවන් වූ තම ඥාතින් වන විජේවර්ධන පවුල ලවා එම කතුවරයා දිවයින පුවත් පතින් එලවා දැමූයේය.එකල පවා මහා ප්‍රගතිශීලි මාධ්‍යවේදින් ලෙස පෙනී සිටී සුගාරලා කසුරිලා තබා අටවෙනි පි‍ටු හරහා ලාංකීය විප්ලවය කිරීමට උත්සාහ කල සුනිල් මාධවටවත් මේ අසාධාරණය හමුවේ කෙලින් සිට ගැනීමට තරම් ශක්තිමත් කොඳු ඇට නොතිබිණි.

තමනට කල නොහැක්කේ ගැහැණියක පිරිමියෙකු කිරීම පමණක් බව කියමින්, දැඩි මර්ධනකාරි ප්‍රතිපත්ති අනුගමනය කරමින් රට පාලනය කල සියලු බලතල ඇති විධායක ජනධිපතිවරයාට එරෙහිව මෙලෙස කතු වැකියක් ලිවීමට තරම් ආත්ම ශක්තියක් තිබූ ඔහු, අප යුගයේ විසූ විශිෂ්ඨතම මාධ්‍යවේදියෙකු වූ එවකට දිවයින ඉරිදා සංග්‍රහයේ සංස්කාරකවරයා වූ දයාසේන ගුණසිංහයන්ය.

මත්පැන් වීදුරුවකට, බත් පිඟානකට තම ආත්මය පාවාදෙන වත්මන් ඊනියා ජ්‍යෝෂ්ඨ මාධ්‍යවේදින් මෙන් නොව ඔහු සැබැවින්ම අභීත හා අදීන පත්තර කාරයෙක් විය.උකුස්සා, රයිගම් රාල බඳු ඔහුගේ සුප්‍රසිද්ධ තීරු ලිපි තුලින් පහර දිය යුතු තැන්වලට ඔහු නොබියව පහර දුන්නේය. හෙලි කල යුතු දෑ නොවලහා හෙලි කලේය.

නමුත් ඔහු අපක්ෂපාති මාධ්‍යවේදියෙකු නොවීය. ඔහු පක්ෂපාතිත්වය සැම විටම තිබුනේ තැලෙන පෑගෙන මිනිසුන් වෙනුවෙනි. කම්කරු සටන් වලදි ඔහු ඔහු කම්කරුවන් සමග සිටියේය. ශිෂ්‍ය අරගල වලදි ඔහු සිසුන් වෙනුවෙන් නොබියව පෙනී සිටියේය.

වත්මන් රජය ගෙනයන සිසු මර්ධනය හමුවේ ඊට උඩගෙඩි දෙමින් සිසුන් දඬුකඳේ ගැසිය යුතුයැයිද, සිසුන් එල්ලා මරා දැමිය යුතු යැයිද කියමින් පාලකයින්ටත් එහා යමින් කතුවැකි ලියන සුගාරලා කසුරිලා බඳු මාධ්‍ය පණුවන් ගැන සිතන විට ගුණසිංහයන් සැබැවින්ම මාධ්‍ය සිංහයෙකි.

ඉංග්‍රිසි,සිංහල භාෂා දෙකේම සප්‍රමාණික උගතෙකු වූ ඔහු විශිෂ්ඨ සාහිත්‍ය කරුවෙක්ද විය. ඔහුගේ ලිපි සාරගර්භ විය. ආකර්ශනීය විය. ඔහු ලිපියකට මාතෘකාවක් යොදන විට පවා බොහෝ සැලකිලිමත් විය. මැලේරියා වසංගතය ගැන ලියු ලිපියකට ඔහු යෙදූ “අනේ ප්ලීස්, ඇනෝප්ලීස්” මාතෘකාව එසමයේ ඉතා ප්‍රචලිත එකක් විය.

මහාචාර්ය සෝමරත්න බාලසූරිය වරෙක පැවසූයේ තම “කරත්තය” නම් වූ සම්මානිත කෙටි කතා සංග්‍රහය සංස්කරණය කොට, ඊට තමන් යෙදු කරත්තකාරයා යන නම වඩාත් ආකර්ශනීය “කරත්තය” ලෙස වෙනස් කලේ දයාසේන ගුණසිංහයන් බවයි.

ඔහු තම දිවියේ ප්‍රමුඛතාවය දුන්නේ පුවත්පත් කලාවට වුවත් සාහිත්‍ය නිර්මාණයෙහිලා අපූර්ව දස්කම් දැක්විය. “කැනල් පාරේ නිශාචරයෝ” හා “කේතුමති හෝටලයේ රාත්‍රියක්” යනුවෙන් කෙටිකතා සංග්‍රහ දෙකක්ද “රන් තැටියක කඳූලු”, “නොවඳිමි සිදුහත්” හා “දොරමඬලාව” යනුවෙන් කාව්‍ය සංග්‍රහ තුනක්ද ලියා පලකලේය.

1988-89 ධවල භීෂණයෙන් පසු ඔහු පලකල දොරමඬලාව කාව්‍ය සංග්‍රහයේ වූ එනමින්ම යුත් පැදි පෙලෙහි ඔහු මෙසේ ලිවීය.

ඉර හඳ පවතින තාක් කල්
මල් පිපෙනු තහනම්
පැණවී අණක් රජ
පල දී පවක් පෙර
දුගඳ වූ මල් සුවඳ

හිරුගෙන් පැහැය ලැබ
සඳුගෙන් රුසිර ලැබ
සුලඟින් සුවඳ ලැබ
මල් පිපුණි පෙර ලෙස
නොතකමින් රජ අණ

ගුගුරා හඬ තැලී රජ
වනසව් සියලු මල්
විස හතු විලස මතුවන
දිය ගොඩ සියලු තැන
නොතකා වැයද වෙහෙසද
………………
………….

තම අයිතිවාසිකම් ඉල්ලා අරගල කරන සරසවි සිසුන් උල තැබීමට පාලකයින්ට උපදෙස් දෙන කාලකන්නි පත්තර කාරයින් සිටින අද වැනි යුගයක, තරුණ පරපුර දෙස දයාවෙන් බැලූ දයාසේන ගුණසිංහ වැනි වුන්ගේ අඩුව බෙහෙවින් දැනේ.

මීට දහහතර වසකට පෙර ,1996 ඔක්තොබරයේ අප අතරින් වෙන්ව ගිය මේ ශ්‍රේෂ්ඨ මිනිසාගේ අවමගුල දා ඔහුගේම දොරමඬලාව කෘතියෙන් උපුටා ගත් කවි පෙලක් කවුදෝ විසින් මුද්‍රණයකර පැමිණි සිටි වුන් අතර බෙදා හැරියේය.

ඒ අදීන පත්තර කාරයාට ගෞරව පිණිස එම කවි පෙළ මෙසේ යලි සටහන් කරමු.

කුණා‍ටුවක් සැන්දෑවක් හා මළගමක්

සිය දහස් ළයෙහි නිහඬව හඬන වේදනා
එක්වන්ව නික්ම ගත් ලෙසින් වා ගැබ සලා
නොසිතු ලෙස හමා ආ සැඩ සුළං රළ නිසා
තුරු ලියද වැලපෙනා සේය ලැම අත් ගසා

මියැදි හිරු මොහොතකින් සිතිජයේ සැඟව යයි
කුණා‍ටුව මැදින් ‍ රැය සොර පියෙන් එනු දැනෙයි
අඳුරු ලොවකට බියෙන් මිළින වූ සැඳෑ එළි
නෙතින් නෙත කඳුලු බිඳු පහන් සිළු මවයි

මිතුරු දිවි මග මෙතෙක් අප කැ‍ටුව ගිය නිබඳ
පමා විය යුතුය අප යන අතර ඔබ තනිව
හිරු එළිය සමග යලි තව දිනක හමු වනුව
මේ සැඳෑවෙහි නොවේ සමු ගැනුම පෙර විලස

රජුන් රියසක් බිඳින අසරණුන් ගෙල මතින්
ඇස නුදූ‍ටු මල් කැකුළු පරව යන සුන් බතින්
ප්‍රශස්තිය සක්විතිව කිරුළු පලඳින රනින්
ලොවක නුඹ මැවුයෙහි අසිපතක් පන් හි‍ඳෙන්

නිමා නැති මහ සටන් ඇවිල යන පෙරමුණෙහි
දැනේ දැනටම අඩුව නුඹේ එම අසිපතෙහි
විරාමය ලද විගස උණුසුමෙන් මී විතෙහි
පිළිසඳර කුමට යළි නුඹ නොමැති සැඳෑවෙහි

දයාසේන ගුණසිංහ- දොරමඬලාව -1991

“ඇටමැස්සා”, දැනේ දැනටම අඩුව නුඹේ එම අසිපතෙහි- A Note on a Real Journalist

ගුනසිංහ.. ගුණසිංහ.. හා මම…

මම ඊයේ හවස ගුනසිංහ දුටිමි.

ගුනසිංහ පණ්ඩිතයෙකි, ගුරුවරයෙකි, කවියෙකි, කතා කරුවෙකි, විචාරකයෙකි, පෙරළිකාරයෙකි. ඔහු සිනමා කරුවෙකි.

ගුණසිංහ ගුරුවරයෙකි, කවියෙකි, කතා කරුවෙකි, විචාරකයෙකි, පෙරළිකාරයෙකි. ඔහු පත්තර කාරයෙකි.

ගුනසිංහ ද ගුණසිංහ ද පේරාදෙණි ගියහ. ගුනසිංහ ගුණසිංහ ට උගන්වන්න ඇතැයි මට සිතේ. ගුනසිංහ පේරාදෙණිකෘත විය. ගුණසිංහ ගුරුකුල වලට හසු නොවීය. රිද්මය රැක්කේය. දෛනික ඇස් රුදාවෙන් තොර විය.

පේරාදෙණියේ ‘රැග්’ වෙමින් උන් සමයක ‘සඳුන්’ පැමිණ සඳුන් තවරා ගියේ ය. එදා ද ඔහු පාසල් බස් රියේ දී මෙන් කිහිල්ලේ පොත් කිහිපයක් ගසාගෙන උන්නේ ය. ප්‍රසන්න ජ්‍යෙෂ්ඨ උත්තමයා සොනාලි අක්කා පෙන්නා අර තමයි ‘ගුණසිංහ’ ගෙ දුව යැයි කීවේ ය.

ගුනසිංහ සරච්චන්ද්‍ර ගේ සීමාවන් ඉක්මවා ගියා දැයි සැක සහිතය. ගුණසිංහ ‘ජේ ආර්’ ගේ හා ‘උපාලි’ ගේ සීමාවන් ට යට නොවූ බව පැහැදිලිය.

පේරාදෙණියේදි පිටපත් කරගත් ‘රන්තැටියක කඳුලු’, අම්මා කුමුදුනී නැන්දා අතේ ගිය පෝයදා එවා තිබුණි.

රන් තැටිය පායා තිබූ දිනෙක අඳුරු හේඩාවෙන් හෙවන නොවී තිබුණු ‘සනාතන මන්දිරය’ පසෙක බංකුවක් මත රන්තැටියක කඳුලු මතුවිය. දෙ හද එකම රිද්මයකට හඬනු මට දැනින. මහවැලියට මල් විසුරන ලිය ගොමු පවා සුවඳ විරහිත විය. බිනර අහසේ මෝදු වූ පුරහඳ රැස්වැද රන්තැටියක කඳුලු දිලිසුනි. අදත් රන්තැටියක කඳුලු නොවි‍යැලී තියෙයි.

ගුණසිංහ පඩිපෙලක් විය. එහි නැඟී විදුලි සෝපාන ගත වූ බොහෝ දෙනෙකු වෙති. ගුණසිංහ අනුදත් නිර්භය, සිලිටි, තියුණු රචනා ශෛලිය නැති නිසා ඉරිදා පත්තර නොකියවමි. රයිගම් රාළ ලියූ ගුණසිංහ මහත්තයා ‘කොලම්’ කෝළම් නොකළේය.

කොහිද ඇල්මක්
වැළඳ සමු ගැනුමට
නොදනිමිද
මුහුණු වසාලූ
මිතුරු සිරියෙන්
නොදනිමිද
හඬන හඬ කිඹුලන්

යැයි ඔහු ලිවුවේ විදුලි සෝපාන ගත වූවන් ගැන විය යුතුය.

උමතුවට ඉඩ හලෙන් මොහොතකට
මළවුන්ට යහන් වු බිම් කඩෙක
නිදන දියණියන් ළඟ උන් රැයෙක
කණමැදිරි දුරු කළා මගෙ තනිය. මට කට පාඩම් ය.

මෙන්දක ගේ රාක්කයේ හිඳ මට බොහෝ අමුත්තන් මුණ ගැසී ඇත. මට ගුණසිංහ හමුවුයේ ද එතැනිනි. ‘මම තාමත් ගුණසිංහ මහත්තයා කියවනවා’ මෙන්දක මූණු පොතේ ලියා තිබිණ.

ගුනසිංහ ද ගුණසිංහ ද ඇවිද ගිය පේරාදෙණි පෙත් මං හි ඇවිදීම ආඩම්බරයක් විය. නිසොල්මන් හන්තාන කඳු සිඛර විනිසුරන් මෙන කල් බලන නිම්නයෙහි අවාරයේ වී මුත් අදත් කහ රොබරෝසියා පිපෙයි. රන්තැටියක කඳුලු පිපුන හිල්ඩා උයනෙහි සුවඳ අමතක නොවන නිසා වැවූ කුඩා රෑ සුරඟනා පැලය අතු බෙදි බෙදී වැවෙයි.

ගුණසිංහ මහත්තයා මගේ රිද්මයේ කවියායි. අන් කවියන්ගේ රිද්මය මට ස්පර්ශවන්නේ ගුණසිංහ මහත්තයා ගෙනි.

නොනිඳයි පහන් තරු ඇස.

මම ඊයේ හවස ගුනසිංහ දුටිමි.

හෂිත, ගුනසිංහ.. ගුණසිංහ.. හා මම… රසවතිය

දයාසේන ගුණසිංහ මිතුරාට ලියූ කවියක්

උදයේ හිරු ගෙට අවුදින්
නිදි වෙරි අරගෙන යන විට
අවදිව මම නුහුරු රටක
සොයනෙමි වදනක් මිය යන

කාමරයේ අසරණ වී
වැලපෙන හෙළ කවි පොත් මැද
සොයා බලමි කවියක් මම
පැරණි මිතුරු රුව සිහිකොට

වදන් පොකුරු අතර දිනෙක
කවි පද සොයමින් ගිය විට
මතකය මට දුන් උවදන්
සෙල් ලිපියක අකුරු ලෙසින

මුලු ලොව ඔබ කවි පද හැම
අමතක කොට ඇති දිනයක
සිළුමිණ පළ කොට ඇත අද
ඔබ කවියක් මුල් පිටුවක

මිය යන මා කවි පද අද
වැලපෙන කල එතර රටක
ඔබ මතකය දුව ගෙන එයි
මිය යන රූපක අරගෙන

(අප‍්‍රියෙල් 3 2010 – ජුන්ඩලප්, බටහිර ඔස්ටේ‍්‍රලියාව)

පර්ත් කවි – සුනිල් ගෝවින්නගේ පද්‍ය නිර්මාණ

34. වසන්ත දේශප්‍රිය සමඟ ඉලෙක්ට්‍රොනික් රාජ්‍යය ගොඩ නැඟූ දවස්

වසන්ත

වසන්ත දේශප්‍රිය යනු අප්‍රකට නාමයක් නොවේ. ශ්‍රී ලංකා පරිපාලන සේවය තුළ වසන්ත ජනප්‍රිය නිලධරයෙකි. එසේම තොරතුරු තාක්ෂණ ක්ෂේත්‍රයේ ඔහු ගැන අසා නැත්තකු වෙතැයි සිතිය නොහැකිය. එහෙත් සමස්තයක් ලෙස සැලැකීමේදී බොහෝදෙනකු දන්නේ වසන්තට වඩා ඔහුගේ අයියලා ගැනය.

සුනන්ද දේශප්‍රිය දේශපාලන ක්‍රියාකාරිකයෙකි. පුවත්පත් කලාවේදියෙකි. ඔහු වසන්තගේ ලොකු අයියාය.

මහින්ද දේශප්‍රිය වත්මන් මැතිවරණ කොමසාරිස්තුමා වසන්තගේ පොඩි අයියාය.

“Great. Now ayya can hold malli responsible for election malpractices!”

මහින්ද දේශප්‍රිය මහත්තයා මැතිවරණ කොමසාරිස් ධුරයේ වැඩ භාරගත් බව ආරංචි වූ වහාම මම වසන්තට ටෙක්ස්ට් කළෙමි.

(මේ අයියා-මල්ලී සටන තවමත් දකින්නට නොලැබීම මට නම් පුදුමයකි. මන්ද ඕනෑම මැතිවරණයක් අපේ රටේ දේශපාලන ක්‍රියාකාරීන්ට අනුව ඉබේම ලෝකයේ දූෂිතම මැතිවරණයද, මැතිවරණ කොමසාරිස්තුමාට අනුව දැඩි පාරදෘශ්‍යභාවයකින් හා කාර්යක්ෂ්මතාවයකින් පවත්වන ලද ලෝකයේ විශිෂ්ඨතම මැතිවරණයද වන නිසාය.)

මට වසන්ත දේශප්‍රිය හමුවන්නේ තොරතුරු තාක්ෂණ හා සන්නිවේදන නියෝජිතායතනයේදී (ICTA) මාස හතරක කෙටි පැවරුමකට සම්බන්ධ වීමත් සමඟය. වසන්ත ඊ-ශ්‍රී ලංකා (e-Sri Lanka) ව්‍යාපෘතියේ මා සම්බන්ධ වූ ඉ-රාජ්‍ය සංරචකයේ අධ්‍යක්ෂකය.

වසන්තගේ පූර්වගාමියා දැනට ජනාධිපති ලේකම් ලලිත් වීරතුංග මහත්තයාය. එහෙත් 2004දී අග්‍රාමාත්‍ය ලේකම් හැටියට ඔහු අරලිය ගහ මන්දිරයට වාර්තා කිරීමට පටන් ගත් තැන පටන් ඉ-රාජ්‍ය වැඩ සටහනෙහි තෝන් ලනුව අල්ලා ගත්තේ වසන්තය. එහිදී ඔහු අතින් සිදුවී ඇති කාර්යභාරය විශිෂ්ටය සිතමි. අඩුපාඩු ඇතිව වුවද ලංකාවේ මහජනයා වෙත පිරිනැමෙන රාජ්‍ය සේවයේ කැපී පෙනෙන ප්‍රගතියක් පසුගිය වසර පහ හය තුළදී දැකිය හැකිය. එසේම රාජ්‍ය නිලධරයන් මහජනයා කෙරෙහි දක්වන ආකල්පද අති විශිෂ්ටය නොකිව හැකි වුවද වෙනසකට භාජනය වී තිබේ. රාජ්‍ය සේවාවන් ඉලෙක්ට්‍රොනීකරණය කිරීම එසේ වීමේ එක් වැදගත් පියවරක් සේ මම දකිමි.

අතීත කතාව මඳක් සඳහන් කරන්නේ නම්, තොරතුරු තාක්ෂණ හා සන්නිවේදන නියෝජිතායතනය (ICTA) 2003දී පමණ ආරම්භ කළ අවදියේදී මට ඊට බැඳෙන්නට දැඩි උවමනාවක් විය. එයට මම සුදුසුකම් සපුරා ඇතැයි මම අවංකව කල්පනා කළෙමි. 1996 පමණ කාලයේ පටන්ම මම තොරතුරු තාක්ෂණය ජනතාව අතරට ගෙන යාමේ ක්‍රියා දාමයෙහි සැලකිය යුතු වැඩ කොටසක් ඉටු කොට තිබුණු බැවිණි. ඉන්ටර්නෙට්, ඊ-මේල්, පරිගණක ජාලකරණය ආදී බොහෝ විෂයයන් ගැන මුල්වරට සිංහලෙන් ලියා ඇත්තේ මවිසින් බව කියන්නේ මඳ ආඩම්බරයකිනි. මේ පරිගණක සඟරාවක් තබා ජාතික පුවත්පතෙක පරිගණක හා සම්බන්ධ ලිපියක් වත් දක්නට නොලැබෙන යුගයකය. මට වූ සීමිත පාඨක පිරිස අතර වුව මම උත්සාහය අත නොහැර ඉදිරියට ගෙන ගියෙමි. පරිගණක විද්‍යාව අද තරම් ප්‍රචලිත නොවූ යුගයක අදහස් ප්‍රකාශනයට සිංහල වදන් නොමැති වූ විට වදන් නිර්මාණය කළෙමි. (වෙබ් අඩවිය, බාගත කිරීම, ජව ගැන්වීම යනාදිය මා එසේ නිර්මාණය කළ වදන් කිහිපයකි.) ඉන්පසු 1997දී මම ලංකාවේ පළමු පරිගණක ප්‍රකාශනය අනේක ගැටළු මැද නිර්මාණය කළෙමි. මගේ සංස්කාරකත්වයෙන් යුතුව 1999දී විජය පරිගණක නමින් එය සඟරාවක් බවට පත් වූ අතර වසර දෙක තුනෙක කාලයක් තුළ අලෙවිය පිටපත් 20,000 ඉක්මවා ගොස් තිබිණි. මේ හැරුණු විට මට බැංකු ක්ෂේත්‍රයේ පරිගණක භාවිතය ගැන නොමඳ දැනුමක් වූයේ ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුවේදී බැංකු අධීක්ෂණ කටයුතු වලට සම්බන්ධව සිටි හෙයිනි. අන්තර්ජාතික මට්ටමින් මම නාලක ගුණවර්ධන හා එකතුව ලංකාවේ ඉන්ටර්නෙට් ව්‍යාප්තිය පිළිබඳව පර්යේෂණ පත්‍රිකා දෙකක් ඒ වන විට ලියා පළ කොට සිටියෙමි. මේ නිසා තොරතුරු තාක්ෂණ හා සන්නිවේදන නියෝජිතායතනයට (ICTA) එක් වීමට මා මූලික සුදුසුකම් සපුරා ඇති බැව් මම අවංකව විශ්වාස කළෙමි.

පුදුමයකට මෙන් මට තොරතුරු තාක්ෂණ හා සන්නිවේදන නියෝජිතායතනයට (ICTA) සම්බන්ධ වීමට ඉඩ ලැබෙන්නේ නැත. ඊට හේතුව මම තවමත් හරියටම නොදනිමි. එහෙත් අනුමාන වශයෙන් සිතා ගත හැකිය. ඊ-ශ්‍රී ලංකා (e-Sri Lanka) යනු ඉන් පෙර ක්‍රියාත්මක වූ මහාචාර්ය වී. කේ. සමරනායකගේ නායකත්වයෙන් යුතු සින්ටෙක් (CINTEC) ආයතනය ප්‍රතිස්ථාපනය පිණිස වෙනත් ආයතනයක් නිර්මාණය යෝජනා කළ වැඩ සටහනකි. එහිදී එවක බලයේ සිටි එක්සත් ජාතික පක්ෂ රජයට මහාචාර්ය සමරනායක වෙනුවට වෙනත් නායකත්වයක් ඊට ලබාදීමේ දේශපාලන අවශ්‍යතාවයක් විය. ඊ-ශ්‍රී ලංකා (e-Sri Lanka) වැඩ පිළිවෙළෙහි ආරම්භක සභාපති වන්නේ දැනට එක්සත් ජාතික පක්ෂයේ මන්ත්‍රීවරයකු වන එරාන් වික්‍රමරත්නය. මෙහිදී මහාචාර්ය සමරනායක කොන් කිරීම පිණිස ඔහු හා කලින් වැඩකළ බොහෝ දෙනකු ඕනෑකමින්ම කතුරට හසු කිරීමට උත්සාහයක් තිබිණි. මම මහාචාර්ය සමරනායක සමඟ සින්ටෙක් (CINTEC) ආයතනයේදීද ඉන් පිටතදීද කිට්ටුවෙන් වැඩ කළ කෙනෙක්මි. මට විරුද්ධව ක්‍රියාත්මක වන්නට ඇත්තේද මේ කතුරම විය හැකිය.

තොරතුරු තාක්ෂණ හා සන්නිවේදන නියෝජිතායතනයට (ICTA) එකතු වීමට නොහැකි වීම නිසා මට මුහුණ දෙන්නට වූ ගැටළු විශාලය. මන්ද තොරතුරු තාක්ෂණ ක්ෂේත්‍රයේ මගේ සම්මාදම ගැන දැන සිටි බොහෝ පිරිස් නිසැකවම මේ අලකලංචිය වන්නට ඇත්තේ මා යූ. එන්. පී. විරෝධියකු බව උපකල්පනය කළ නිසාය. යූ. එන්. පී. ආණ්ඩුවක් බලයේ සිටියදී “යූ. එන් පී. විරෝධී” හංවඩුව වැදීම භයානකය. විශේෂයෙන්ම එවක රැකියාවක් සොයමින් සිටි මට එය ප්‍රශ්න ගණනාවකට මුල පිරීමකි. රාජ්‍ය අංශය මට අත තියන්නට බියවීම තේරුම් ගත හැකිය. පෞද්ගලික අංශය පවා මා ගාවා ගැනීමට අකැමැති වූයේ එසේ වීම රාජ්‍ය අංශයේ ව්‍යාපෘති දිනා ගැනීමට බාධාවක් වෙතැයි සලකා විය හැකිය.

තොරතුරු තාක්ෂණ හා සන්නිවේදන නියෝජිතායතනයේ (ICTA) රැකියාවක් ලබා දීම කෙසේ වෙතත්, අඩුම වශයෙන් මට වැදී ඇති “යූ. එන්. පී. විරෝධී”, “ආණ්ඩු විරෝධී” ලේබලය ගලවා ගනු පිණිස ස්වේච්ඡා පදනම යටතේ, වැටුපක් නැතිව හෝ තොරතුරු තාක්ෂණ හා සන්නිවේදන නියෝජිතායතනයේ (ICTA) ව්‍යාපෘතියකට සහභාගි වන්නට ඉඩ දෙන ලෙස ඉල්ලමින් මම එවක විද්‍යා හා තාක්ෂණ ඇමැති මිලින්ද මොරගොඩට ඊයන්ද, එය සාර්ථක නොවූ කල්හි සාමාන්‍ය තැපෑලෙන් ලියුම්ද යැවීමි. ඒ මගේ තොරතුරු තාක්ෂණ ක්ෂේත්‍රයේ දායකත්වය ගැන නිදර්ශන ලබා දෙමිනි. මේ කිසිවකට අඩු තරමින් ලැබුණු බව දන්වා වත් පිළිතුරක් නොවීය. මේ අද තොරතුරු දැන ගැනීමේ අයිතිය, මහජන සේවය ගැන කතා කරන මිලින්ද මොරගොඩමය!!

මහාචාර්ය වී. කේ. සමරනායක, ලලිත් වීරතුංග හා මංජු හත්තොටුව

මට මාස හතරක පැවරුමකට තොරතුරු තාක්ෂණ හා සන්නිවේදන නියෝජිතායතනයට (ICTA) සම්බන්ධ වීමට ලැබෙන්නේ 2004දී යූ. එන්. පී. ආණ්ඩුව පෙරළුනායින් පසුවය. එහිදී ලලිත් වීරතුංග මහත්තයාගේ සේම එවක තොරතුරු තාක්ෂණ හා සන්නිවේදන නියෝජිතායතනයේ (ICTA) ප්‍රධාන විධායක මංජු හත්තොටුවගේද මැදිහත්වීම කෘතඥතාපූර්වකව සඳහන් කරමි. මා අනුයුක්ත කරන ලද්දේ වසන්ත දේශප්‍රියගේ නායකත්වයෙන් යුතු ඉ-රාජ්‍ය වැඩ සටහනටය.

තොරතුරු තාක්ෂණ හා සන්නිවේදන නියෝජිතායතනයේ සේවය කළ සිව් මසෙක කාලය තුළ මවිසින් රාජ්‍ය අංශය ප්‍රතිනිර්මාණය කරන ලදෙදේය කීවොත් එය මුසාවෙකි. නමුත් අඩු තරමින් අපට ජනගහණ රිජිස්ටරය (population registry) සම්බන්ධ ව්‍යාපෘතිය ඇරැඹීමට ලැබීම විශාල ජයග්‍රහණයකි. එසේම මේ කාලයේ ක්‍රියාත්මක වූ තවත් ව්‍යාපෘති රාශියකට මගේ සම්මාදම ලැබිණි. කිසි දිනෙක භාවිතයට නොගන්නා ලදත්, ඊ-ශ්‍රී ලංකා තේමා ගීතය විය හැකිව තිබුණු පහත ගීතය මවිසින් රචනා කරන ලද්දේද මේ කාලයේදීමය.

විදු යොතින් නුබ ගැබෙන් ඇදෙනා -ලොවම එක ගමක් වී බැඳුනා
නව දැයක මං ලකුණු හැඳිනා -පරිගණක නුවනගර මැවුනා

විදුහලට – වැඩපලට – කම්හලට – නිවහනට
විදුලි නැණ පවනක්ව හමනා

හෙට දවස ලොව දිනන – මතු රැකෙන සිප් සතර
දැනුම දෝතින් රැගෙන අමිලා
ගම් දනව් අගනගර – බෙදෙන වැට කඩුලු බිඳ
සදන පුරවැසි අරුත් විපුලා
සතරදිග නව පුවත් – දුටුමතින් එකතුකොට
හනික අතැඟිලි තුඩට ගෙනෙනා
විදුහලට – වැඩපලට – කම්හලට – නිවහනට
විදුලි නැණ පවනක්ව හමනා

සකල ලක් දුපුතුන් එකම මහ නදියක්ව
ගලන ඉදිරිය බලා නිතිනා
එමඟ ඉඳුකිලක් වී – උන්ට පෙරමඟ කියන
විදුරුමිණි මන එකට බඳිනා
දිනිඳු නැණ අඳුරු බිඳ – නැණස පහණින් විදුල
සහස්වස නියමුවන් තනනා
විදුහලට – වැඩපලට – කම්හලට – නිවහනට
විදුලි නැණ පවනක්ව හමනා

එතැන් පටන් ඊ-ශ්‍රී ලංකා වැඩ සටහනට මගේ වැඩිම දායකත්වයක් තිබුණේ විවේචකයකු ලෙසිනි. 2010දී ලක්බිම පුවත්පතට ලියන ලද පහත ලිපිය විවේචනයට අවශ්‍ය වූ විටෙක මම මිතුරන් වත් අතැර නැති බව සාක්ෂියකි. (අදත් මේ ලිපිය වසන්ත දේශප්‍රිය මල්ලීට සේම මහින්ද දේශප්‍රිය අයියාටද වැදගත් විය හැකි ආකාරයේ එකකැයි මට සිතේ.)

_______________________________________

ඡන්දෙට නැති පරිගණක කොස් කොටන්නද?

චානුක වත්තේගම

පසුගියදා පවත්වන ලද ජනාධිපතිවරණය හා සම්බන්ධ එක් සුවිශේෂී සිදුවීමක් වූයේ ඉන් දෙවන ස්ථානයට පත් ජනරාල් සරත් ෆොන්සේකාට තම ඡන්දය ප්‍රකාශ කිරීමේ අවස්ථාව පවා අහිමි වීමයි. ඔහුගේ නම ඡන්දදායකයන්ගේ ලැයිස්තුවට ඇතුළත් වී නැත්තේ යම් ‘තාක්ෂණික දෝෂයක්’ (technical error) නිසා බව කියැවිණි.

මෙහි පසුබිම මම නොදනිමි. එහෙත් මේ සිද්ධිය ඉතා වැදගත් කාරණයක් හෙළි කරයි. එනම් අපේ රටේ ඡන්ද දායක ලැයිස්තුවල මේ රටේ අවශ්‍ය වයස සම්පූර්ණ කළ පුරවැසියන් යම් පිරිසකගේ නම් නොමැති බවය. වෙනත් විදියකින් කිව්වොත් ‘තාක්ෂණික හේතූන්’ නිසා තම නම ඡන්ද දායක ලැයිස්තුවට ඇතුළුකොට නොගැනීමට ලැබීමෙන් යම් පිරිසකට සිය මූලික අයිතියක් වන ඡන්ද බලය පවා අහිමි වන බවය. සංඛ්‍යාත්මකව මේ පිරිස කෙතෙක් විශාල දැයි මම නොදනිමි. එහෙත් ජනරාල් ෆොන්සේකා මුහුණ පෑ අවස්ථාව කලාතුරෙකින් කෙනකු මුහුණ දෙන අහඹු සිද්ධියක් විය නොහැකිය.

ඡන්ද ලැයිස්තුවල හා සැබෑව අතර ඇති පරස්පරය නිසා අවුල් ඇතිවූ මුල් අවස්ථාව මෙය නොවේ. 2006 දී කොළඹ නගරසභා මැතිවරණය සඳහා ඉදිරිපත් කරන ලද එක්සත් ජාතික පක්ෂ කණ්ඩායම ප්‍රතික්ෂේප වූයේ එහි එක් අපේක්ෂකයකුගේ නම ඡන්ද දායක ලැයිස්තුවේ නැති නිසාය. එහෙත් ඒ අපේක්ෂකයා දහ අට වන විය සපිරූ තරුණයෙකි. මෙහිදීද සිදුව ඇත්තේ ලැයිස්තු සෑදීමේ ඇති අකාර්යක්ෂමතාව විසින් සැබැවින්ම ඡන්ද අයිතිය ලැබිය යුත්තකුට එය ලබා නොදීම තුළ ඇතිවූ ව්‍යාකූල තත්ත්වයයි.

එසේම ජනාධිපතිවරණ ක්‍රියාවලිය තුළදී මේ සම්බන්ධව ඇති වූ කතා බහේදී පැහැදිළි වූයේ මැතිවරණ කොමසාරිස් දෙපාර්තමේන්තුව විසින් අදාළ මැතිවරණය සඳහා භාවිතා කරන ලද්දේ අඩු තරමින් වසරකට වත් ඉහත පිළියෙළ කරන ලද ලැයිස්තුවක් බවය. එවැන්නක් කෙතෙක් සම්පූර්ණ විය හැකිද? අදාළ වසර තුළ දහ අටවන විය සම්පූර්ණ කරන තරුණ තරුණියක් කිසිවකුගේ නම් ඊට ඇතුළත් නොවේ. එසේම එම වසර තුළ මියයන හෝ විදේශ ගතවන (එනිසා ඉවත් කළ යුතු) පිරිසගේ නම් ඊට ඇතුළත් වේ. ශ්‍රී ලංකාවේ අනෙකුත් සංඛ්‍යාලේඛන හා සන්සන්දනය කොට බැලීමෙන් මේ තුන් පිරිස ලක්ෂ හතක් පමණ වේ යැයි උපකල්පනය කළ හැකිය.

මීට අමතරව තවත් කාරණාවක් මේ ලැයිස්තුව අසම්පූර්ණ කරයි. ඒ එකම පුද්ගලයාගේ නම තැන් දෙකක ලියා පදිංචි වී තිබීම නිසාය. දත්ත පරිගණක ගත කොට තිබියදීත් මෙසේ වන්නේ කෙසේද මම නොදනිමි. අද කෙසේවෙතත් එක් යුගයක මෙරට එකම හැඳුනුම්පත් අංකය ඇති කිහිපදෙනකු සිටි බව නම් මම වෘත්තීය අත්දැකීමෙන් දනිමි.

මේ සියල්ලෙන් බැස ගත හැකි නිගමන කිහිපයක් වේ. එනම් හුදෙක් ඡන්ද ලැයිස්තු පිළියෙළ කිරීමේ ක්‍රමයේ ඇති දෝෂයන් හා අකාර්යක්ෂමතාව නිසාම ඡන්ද බලය හිමිවිය යුතු යම් පිරිසකට එය හිමි නොවන බවය. අනෙක් අතට ඡන්ද බලය හිමි නොවිය යුතු පිරිසකගේ නම් ඊට ඇතුළු වීමෙන් යම් මට්ටමක ඡන්ද දූෂණවලට මඟ පාදන බවය.

අවාසනාවන්තම කාරණාව මේ රටේ තොරතුරු තාක්ෂණය මේතරම් ඉහළින් භාවිතා වන්නේය කියන යුගයක මෙවැනි දේ සිදු වීමයි.

රාජ්‍ය අංශය තුළ තොරතුරු තාක්ෂණය භාවිතාව ගැන කතා කිරීමේදී ඒ සම්බන්ධව කේන්ද්‍රීය වගකීම් හිමි තොරතුරු තාක්ෂණ හා සන්නිවේදන නියෝජිතායතනයේ (ICTA) කාර්යභාරය සාකච්ඡාවට ලක්වීම නොවැළක්විය හැකිය. තම ආයතන තුළ කටයුතු පරිගණකකරණය කිරීම ඒ ඒ රාජ්‍ය ආයතනයේ වගකීම මුත් සමස්ත රාජ්‍ය අංශය ඒ මට්ටමට ඔසවා තබන දැක්ම තීරණය කිරීම එම ආයතනයේ වගකීම නිසාය.

ශ්‍රී ලංකාවේ ඉලෙක්ට්‍රොනික ආණ්ඩු හා ආණ්ඩු ප්‍රතිනිර්මාණය (Re-engineering Government) පිළිබඳ දැක්ම පිළිබඳව කතා කිරීමේදී ප්‍රධාන වූ පුද්ගලයන් දෙදෙනෙක් වෙති. දැනට ජනාධිපති ලේකම් ලලිත් වීරතුංග හා තොරතුරු තාක්ෂණ නියෝජිතායතනයේ ආණ්ඩු ප්‍රතිනිර්මාණය පිළිබඳ අධ්‍යක්ෂක වසන්ත දේශප්‍රියයි. මේ දෙදෙනාම දීර්ඝ කාලයක් ආණ්ඩුවේ පරිපාලන සේවයේ නිරතවූ පළපුරුදු නිලධරයන්ය. එසේම දැනට ජනාධිපති ලේකම්වරයා පරිපාලන සේවයේ උසස් නිලධරයකු හැටියට පූර්ව-පරිගණක යුගයන්හීදී පවා රජයේ ආයතන වල කටයුතු පුරවැසියන්ට පහසුවෙන් කරගත හැකිවනසේ කරන ලද ප්‍රගතිශීලී වෙනස්කම් රාශියකට මුල් වූවෙකි. (උදා: දශක කිහිපයකට ඉහත ආගමන විගමන දෙපාර්තමේන්තුවේ විදේශ ගමන් බලපත්‍ර ලබා ගැනීමේ ක්‍රියා පිළිවෙල ප්‍රතිනිර්මාණය කිරීම) ඔවුන් රටට සේවය කිරීමේ පැහැදිළි උවමනාවක් හෙවත් ‘උණක්’ ඇති, නම්‍යශීලී, හැමවිටම අනුන්ට කන්දෙන නිලධරයන් බවටද සැක නැත. මේ දෙදෙනා සමඟම මම රාජකාරි කොට ඇත්තෙමි. පුරවැසියකු හැටියට ආණ්ඩුවේ සේවාවන් ලබා ගැනීමේදී මට මුහුණ දෙන්නට සිදුවූ යම් යම් මෙහෙයුම් ගැටළු (Operational issues) පිළිබඳව පුද්ගලිකව මා නැඟූ අඳෝනා වලට කන් දීමට පමණක් නොව මගේ නිරීක්ෂණ මත ගත යුතු ක්‍රියා මාර්ග ගත් බවද මෙහිදී සඳහන් කරන්නේ කෘතඥපූර්වකවය.

එහෙත් අවාසනාවකට මෙන් ආණ්ඩු සේවයේ ඔවුන් ලද දීර්ඝකාලීන අත්දැකීම් ඉලෙක්ට්‍රොනික ආණ්ඩු දැක්ම පුළුල් කිරීමට මෙන්ම එය සීමා වීමටද හේතුවී ඇත්තේය. ආණ්ඩුවේ නිලධර දැක්ම අනිවාර්යයෙන්ම පුරවැසි අවශ්‍යතා සමඟ සම්පාත විය යුතු නොවේ. සමහරවිට මේ දෙක අතර විශාල හිඩැසක් තිබිය හැකිය. පුරවැසියකු හැටියට රාජ්‍ය පාලනය කිරීමේ ක්‍රියාවලියන්ට තොරතුරු තාක්ෂණය නිසිසේ බද්ධ නොවීමෙන් විශ්ලේෂණය කිරීම මේ ලිපියේ අරමුණයි. මෙහෙයුම් ගැටළු නොව ඊට ඉහළ තලයක දැක්ම ගැන කතාකරන හෙයින් එය රටේ අනෙකුත් පුරවැසියන් සමඟ බෙදාහදා ගැනීමේ අවශ්‍යතාවය මම දකිමි. මේ නිර්මාණාත්මක විවේචනයට මා යම් දවසක මේ වැඩ සටහනේම කොටස්කරුවකු වී සිටීම බාධාවක් සේ මම නොදකිමි.

ඊ-ශ්‍රී ලංකා වැඩ සටහන ආරම්භ වන්නේ එවක අගමැති රනිල් වික්‍රමසිංහගේ උත්ප්‍රේරණයෙන් ලෝක බැංකු ව්‍යාපෘතියක් සේ 2002දීය. ඉලෙක්ට්‍රොනික ආණ්ඩු සංකල්පය මත ආණ්ඩු සේවා ප්‍රතිනිර්මාණය කිරීම තුළින් වඩා පහසු, ඉක්මන් සේවාවන් පුරවසියාට ලබා දීම තුළින් පුරවැසියා සවිබල ගැන්වීම මෙහි එක් සංරචකයක ප්‍රධාන අරමුණ වේ. මගේ මතකය නිවැරදිනම් සම්පූර්ණ ඊ-ශ්‍රී ලංකා වැඩ සටහන සඳහා වෙන් කරන ලද ලෝක බැංකු ණය මුදල ඩොලර් මිලියන 50 (රුපියල් කෝටි 500) වන අතර ඉන් ඩොලර් මිලියන 11ක් ඉලෙක්ට්‍රොනික ආණ්ඩු සංරචකය සඳහාය. පසුව ආණ්ඩුවේ අමාත්‍යාංශ, දෙපාර්තමේන්තු, දිස්ත්‍රික් ලේකම් කාර්යාල, ප්‍රාදේශීය ලේකම් කාර්යාල යනාදිය සම්බන්ධ කරන දීප ව්‍යාප්ත පරිගණක ජාලයක් ගොඩ නැඟීම සඳහා තවත් ඩොලර් මිලියන 15ක කොරියානු ආධාරයක් ලැබේ.

ඊ-ශ්‍රී ලංකා වැඩසටහන යටතේ කරන ලද පළමු කාර්යයක් වන්නේ ප්‍රතිනිර්මාණය කිරීම සඳහා ආණ්ඩු සේවාවන් හඳුනා ගැනීම සඳහා වන උපදේශක ව්‍යාපෘතියකි. අද පවා ඉලෙක්ට්‍රොනික ආණ්ඩු දැක්ම බොහෝ දුරට ගොඩ නැඟී ඇත්තේ (සුළු වෙනස් කිරීම් කිහිපයක් සහිතව) රනිල් වික්‍රමසිංහ යුගයේ ආරම්භ කරන ලද මේ ව්‍යාපෘතියේ උපදෙස් අනුවය. ඉලෙක්ට්‍රොනික ආණ්ඩුකිරීම පිළිබඳ මගේ අත්දැකීම් වලට අනුව, මේ ව්‍යාපෘතිය සිදුකරන ලද ආකාරයේ මූලික ලුහුඬුතාවක් මම දකිමි. මතකය නිවැරදි නම්, රුපියල් මිලියන විස්සක වියදමින් කරන ලද මෙහි එක් ප්‍රධාන භූමිකාවක් සම්පූර්ණයෙන් අමතකකොට දමා තිබේ. ඒ ඉලෙක්ට්‍රොනික ආණ්ඩු ක්‍රමයක අවසාන ප්‍රතිලාභියා විය යුතු පුරවැසියාය. මේ උපදේශක කණ්ඩායම මොනම අවස්ථාවකවත් පුරවැසි අදහස් ලබා නොගනී. අනෙක් අතට එය දිගින් දිගටම අවධානය යොමු කරන්නේ නිලධර අදහස් කෙරෙහිය. මේ නිසා පුරවැසියා වෙනුවට නිලධරයා සවිබල ගැන්වෙන දැක්මක් නිර්මාණය වේ. මේ දැක්ම අනුව ගොඩ නැඟෙන ඉලෙක්ට්‍රොනික ආණ්ඩුව නිලධරයකුට ජීවිතය බෙහෙවින් සැපපහසු එකක් කරයි. එහි වරදක් නැත. නමුත් අනෙක් අතට නිලධරයාට තම ජීවිතය සුව පහසු කර ගැනීමට අවකාශය ලැබෙන්නේ පුරවැසියා මත පටවන ලද අමතර බරක් නිසා නම් එය අපේ අවධානයට බඳුන් විය යුතුය.

ඡන්ද ලැයිස්තු සකස් කිරීමේදී සිදුවන ව්‍යාකූල තත්වයන්ටද මෙය අදාළය. කොයිතරම් පරිගණක සන්නිවේදන තාක්ෂණය භාවිතාකළද තවමත් ඡන්ද ලැයිස්තු පිළියෙළ කිරීමේ කාර්යය වන්නේ නිලධරයාට පහසු විදියටය. නැතිව පුරවැසියාට ඕනෑ ආකාරයට නොවේ.

ඡන්ද හිමියන්ගේ නාම ලේඛනය තවමත් ග්‍රාම නිලධාරින් හරහා ලබා ගැනෙන්නේ පුරවැසියන් සපයා දෙන දත්ත මත පදනම්වය. මේ ක්‍රමය යටත්විජිත යුගයේ සිටම පැහැදිළිව වෙනස් වී නැතැයි සිතමි. මේ දත්තයන්ගේ සම්භවය පුරවැසියා වන නිසා ඒ සැකසීමේදී වන වැරදි වලින් නිලධරයන්ට අත සෝදා ගැනීමට හැකිය. උදාහරණයක් හැටියට වැරදීමකින් යම් ඡන්දදායකයකුගේ නම ඇතුළත් කිරීම මඟ හැරුනොත් එය යළි ඇතුළත් කිරීමක් සිදු නොවේ. (ස්ථාන දෙකක වසන්නන් සම්බන්ධයෙන් මෙය සුලබව සිදු විය හැකි වරදකි.) එසේම පදිංචිය මාරු කිරීමේදී නව පදිංචි ස්ථානයට අදාළ ග්‍රාම නිලධරයා අතින් පෝර්මයක් නොලැබුණේ නම්ද ඡන්ද ලැයිස්තුවට නම ඇතුළත් නොවීමේ ඉඩක් පවතී. අතරමැදි ක්‍රියාවලියේ වැරදි කා අතින් සිදුවුවද අවසානයේ සියළු වැරදිවල පව් ගෙවීමට සිදුවන්නේ පුරවැසියාටය. නිලධරයෝ ඒ සම්බන්ධව කිසිම වගකීමක් නොගනිති.

මෙහිදී අනිවාර්යයෙන්ම ඇසිය යුතු ප්‍රශ්නය මේ පරිගණක යුගයේ පවා මේ කාර්යය වඩා කාර්යක්ෂ්ම ලෙස, පුරවැසියාට වඩා ඵලදායක ලෙස සිදුකළ නොහැකිද යන්නය. කළ හැක්කේ කෙසේද කියා දීර්ඝ ලෙස සාකච්ඡා කිරීමට අදහස් නොකළත් අනිවාර්යයෙන්ම මෙය පරිගණක සන්නිවේදන තාක්ෂණය භාවිතා කොට ඉතා පහසුවෙන් කළ හැකි බව පමණක් කිව යුතුය. ලෝකයේ වෙනත් බොහෝ රටවලින් ඒ සඳහා උදාහරණ සැපයිය හැකිය.

2010 නොව 2005 ජනාධිපතිවරණයට නිකුත්කළ මහින්ද චින්තන වැඩ පිළිවෙලෙහි තොරතුරු තාක්ෂණය රාජ්‍ය පාලනය ක්‍රමවත් කිරීමට යොදා ගැනීම ගැන මෙසේ සඳහන් වේ.

1. විදුලි සංදේශ සේවා සහ තොරතුරු සන්නිවේදන සේවා දිවයින පුරා ප්‍රචලිත කිරීමට අවශ්‍ය වන දීප ව්‍යාප්ත යටිතල පහසුකම් ජාලයක් ඇරඹීමට කටයුතු සලසනු ඇත.

2. විදුලි සංදේශ හා තොරතුරු තාක්ෂණය උපයෝගීකර ගනිමින් ශ්‍රී ලංකාවේ රාජ්‍ය පරිපාලන ව්‍යුහය මඟින් සපයනු ලබන සේවාවන් කාර්යක්ෂම අයුරින් හා කඩිනමින් ජනතාවට ලබා දීමට අවශ්‍ය පහසුකම් යොදනු ඇත.

3. කාලයක් තිස්සේ අඩුවක්ව පවතින සංඛ්‍යාන දත්ත පද්ධති, හදිසි ආපදා සේවා පද්ධති, හා භූ විෂමතා සේවා පද්ධති ගොඩ නැඟීම සඳහා නොපමාව ක්‍රියා කරමි.

මින් සමහරක් සාර්ථකව ඉටුවී ඇත. විශේෂයෙන්ම දිස්ත්‍රික් හා ප්‍රාදේශීය ලේකම් කාර්යාලද ඇතුළත්ව රාජ්‍ය ආයතන ගණනකට පරිගණක හා සන්නිවේදන උපකරණ සපයා තිබේ. සන්නිවේදන ජාලද ගොඩ නැඟී ඇත. නමුත් මේ පද්ධති කිසිවක් තවම පුරවැසියා වෙනුවෙන් සේවය කරන බවක් නොපෙනේ. මේ පද්ධතීන් පුරවැසියා වෙනුවෙන් සේවය කරන්නේ නම් මෙවැනි සරල වැරදි සිදු විය නොහැකිය. තාක්ෂණය හා පුරවැසියා අතර යා කළ නොහැකි පරතරයක් ඇති බව පමණි අපට පෙනෙන්නේ.

මෙය ඉටු නොවීමේ ප්‍රධාන ගැටළුව සේ මා දකින්නේ තාක්ෂණය නොමැති වීමවත් (නැතොත් ඒ සඳහා මුදල් නොමැති වීමවත්) තෝරාගනු ලැබූ තාක්ෂණයේ ඇති වරදක් වත් නොව මේ විසඳුම් තුළින් තවමත් පුරවැසියා සවිබල නොගැන්වීමය. ඊට අවශ්‍ය වන්නේ අළුතින් පරිගණකකරණයක් නොව ක්‍රියාවලිය වෙනස් කිරීමකි. (Process change) නිලධරයා සවිබල ගැන්වීම යහපති. එහෙත් ඒ සිදුකිරීමේ මූලික අරමුණ විය යුත්තේ පුරවැසියාට අවශ්‍ය සේවාවන් ලබා දීම පිණිසය. මෙහිදී කේන්ද්‍ර විය යුත්තේ නිලධරයා නොව පුරවැසියාය. පද්ධති සකස් විය යුත්තේ නිලධරයන්ට නිදහසට කාරණා ඉදිරිපත් කිරීම පහසු කිරීමට නොව පුරවැසියාට අවශ්‍ය සේවාවන් සැපයීම පිණිසය. එසේ නැතිව නිලධරයා පමණක් සවිබල ගැන්වෙන දැක්මක් තුළින් සිදුවනු ඇත්තේ කොටිතරම් පරිගණක භාවිතාවන පරිසරයක් තුළ වුවද පුරවැසියාට ඉන් ප්‍රතිලාභයක් අත් නොවීමයි.

33. අපූජාච අපූජනීයානං (නොපිදියයුත්තන් නොපුදන්න)

මේ මා වෙනදා ලියන හෑලි වලට සාපේක්ෂව සංක්ෂිප්ත සටහනකි. එහි නිමිත්ත ශිෂ්‍යත්වයෙන් දිවයිනේ දෙවැනි ස්ථානයට ලකුණු ලද එකොළොස් හැවිරිදි ශිෂ්‍යයා අධ්‍යාපන ඇමැති බන්දුල ගුණවර්ධනට දණ ගසා වැඳීම ප්‍රතික්ෂේප කිරීමය. මේ ඒ සිද්ධිය විශ්ලේෂණයක්ම නොව මට මතක් වූ අතුරු කතා කිහිපයක් සටහන් කිරීමකි.

යෞවනයේ ජවය

අදින් වසර විසි පහකට පමණ පෙර උසස් පෙළ සිසුවකුව සිටි සමයේ මම දිනෙක පාසල් නිල ඇඳුම පිටින්ම ලේක් හවුස් ආයතනයේ ලොබියේ වාඩි වී සිටියේ පුවත්පතක විශේෂාංග කතුවරයකුගේ කැඳවීමක් මත පැමිණ ඔහු හමුවන තුරුය. මේ මා කවර හෝ ආකාරයකින් මගේ පුවත්පත් කලාවේදී සිහිනය සැබෑ කර ගැනීමට උත්සාහ දරණ කාලයයි. රජයේ පුවත්පතකට සම්බන්ධ වීමට මට දැඩි කැමැත්තක් නොතිබුණත්, අනෙක් හැම පත්තරයකින්ම මා යවන ලිපි කුණු කූඩයට වැටෙන වාතාවරණයක් තුළ ඒ විකල්පය හෝ උත්සාහ කරන්නට මම අදිටන් කර ගෙන සිටියෙමි.

හිටි හැටියේම “අථඛෝ අඤ්ඤතරා දේවතා අභිකන්තාය රත්තියා අභිකන්ත වණ්ණා කේවල කප්පං ජේතවනං ඕභාසෙත්වා” කියන පාඨය සිහිගන්වමින් ජේතවනය නොව ලේක් හවුසිය ඒකාලෝක කරමින් ලොබියහි පාදුර්භූත වූයේ ඊට දින කිහිපයකට මත්තෙන් සිදු වූ කැබිනට් සංශෝධනයෙන් පසුව ලේක් හවුසිය භාර ගත් මහේශාක්‍ය ඇමැත්තාය. මේ නිල වශයෙන් ඔහුගේ පළමු ආයතන චාරිකාවය සිතමි.

ඇමැත්තා දුටු ගමන් ලේක් හවුසියේ සේවකයෝ හිටි හැටියේ තමන්ගේ ආසන වලට කවුරුන් හෝ කරන්ට් ඇල්ලුවාක් සේ නැඟී සිටියහ. මේ රෝගය වැළඳුනාක් මෙන් ලොබියේ සිටි අමුත්තෝද නැඟී සිටියහ. මා දෙපැත්තේ සිටියෝද නැඟී සිටියහ. නැඟී නොසිටියේ මා පමණකි. පොඩ්ඩක් විමසිල්ලෙන් බලන්නෙකුට මේ වෙනස පෙනෙන්නට ඇතැයි සිතමි.

ඇමැත්තා සේවකයින් අසළට ගොස් වචන කිහිපයක් කතා කළේය. විහිළුවක් කළේය. එහෙත් ඔහු අමුත්තන් නොදැක්කාක් මෙන් ඇතුළට ඇවිද ගියේය.

ඊට මොහොතකට පසු කෝපයෙන් කඩා ගෙන බිඳ ගෙන දුව ආවේ මා හමුවීමට නියමිතව තිබූ පුද්ගලයාය. (ඔහුගේ නම ලිවිය හැකි නම් හොඳය. ඒත් කොයිතරම් මතක් කළත් එය දැන් සිහියට නොනැඟේ. පසුව මතක් වුණොත් ලියමි.)

“ඇයි අනෙක් හැමෝටම නැඟිටින කොට ඔයාට විතරක් නැඟිටින්න බැරි? බලන්න කොයිතරම් කැතද ඔයා විතරක් වාඩිවෙලා හිටපු හැටි. ඇමැතිතුමා ඔයා කවුද ඇහුව නම් මොකද වෙන්නෙ? ඉස්කෝලෙ ඕව කියල දෙන්නෙ නැද්ද?” යනාදී වශයෙන් ඔහු දිගට හරහට මට දෙහි කපන්නට පටන් ගත්තේය.

තමන් පුවත්පත් කලාවේදියකුය කියා ගන්නා මේ මිනිසා හැසිරෙන්නේ ඉතාම බියගුළු, නිවට ආකාරයකින් බව මගේ නොවැඩුණු මොළයට පවා වැටහිණි.

මා ඔහුට මතක් කර දුන්නේ මා ලේක් හවුසියේ සේවකයකු නොවන බවත්, ඇමැති සමඟ මගේ කිසිම ගනුදෙනුවක් නැති බවත්ය. මට සම්බන්ධයක් නැති පුද්ගලයකු වෙනුවෙන් මා නැඟිටින්නේ මන්දැයි මම ඔහුගෙන් විමසීමි.

ඔහු එය පිළිගත් බවක් නොපෙනුණි. නිදහස් ලේඛකයකු වශයෙන් හෝ ලේක් හවුස් පුවත්පතකට සම්බන්ධ වීමේ අවස්ථාව මේ සිද්ධිය නිසාම මට ගිලිහී ගියේය සිතමි. (මගේ පුවත්පත් කලා දිවියේ සක්‍රිය සමය තුළ මා සම්බන්ධ නොවූ එකම මාධ්‍ය ආයතනය ලේක් හවුසියයි. පසු කලෙක මම ඉඳ හිට Daily News පුවත්පතට ලිවීමි.)

වයස විසි එකේ තරුණයකුව සිටියදී මට රටේ ජනාධිපති අතින් සම්මානයක් ලබා ගැනීමේ අවස්ථාව හිමිවිය. ඒ වසරේ දක්ෂතම සිංහල විද්‍යා ලේඛකයා හැටියටය. මම එය ඍජුව සිටගෙන, හිස නැමීමකින් හෝ තොරව ලබා ගතිමි. මේ නම් ඕනෑකමින්ම කළ දෙයකි. අප මහා සාහිත්‍යධරයන්ය මහා ලේඛකයන්ය මහා පුරුෂයින්ය කියා සිතා සිටින ඇත්තන්ම සම්මානයක් ලැබුවායැයි ඇසූ විගස පහේ පන්තියටවත් ඉගෙන ගෙන නැති දේශපාලකයකු ඉදිරිපිට දෙකට තුනට නැමී බයාදු ලෙස ඒවා ලබා ගන්නා හැටි මම දැක සිටියෙමි. මට අවශ්‍ය වූයේ එවැන්නකු නොවීමටය.

“අපිත් ටී. වී. එකෙන් දැක්කා මෝල් ගස් ගිලලා වගේ ජනාධිපතිතුමා අතින් සම්මාන ගත්තු හැටි”

මෙසේ කීවේ මගේ මිතුරකුගේ පියෙකි. කැපුවත් කොළපාට යූ. ඇන්. පී. කාරයෙකි. ජේ. ආර්. ජයවර්ධනගේ පින්තූරයක් ගෙදර එල්ලා ගෙන හඳුන්කූරු පත්තු කරන ජාතියේ කෙනෙකි. මම ඔහුට උත්තර බඳින්නට නොගියෙමි.

මේ අවස්ථා දෙකේදීම මගේ හැසිරීම සාධාරණය මම අදත් කල්පනා කරමි. එසේම බන්දුල ගුණවර්ධන ඇමතිවරයාට වැඳීම ප්‍රතික්ෂේප කළ ශිෂ්‍යයා එසේ කිරීම මම එක හෙළා අනුමත කරමි.

දේශපාලකයකු හැටියට බන්දුල ගුණවර්ධන වෙනත් බොහෝ දෙනකුට වඩා හොඳය. 1989දී ඔහු පළමු වරට මන්ත්‍රීවරයකු වන්නේද එකල මහජන එක්සත් පෙරමුණ ගැන යම් පැහැදීමක් වූ මගේද ඡන්දය ලබාගෙනය.

නමුත් බන්දුල ගුණවර්ධන මෙතැන පෙනී සිටින්නේ පුද්ගලයකු වශයෙන් නොව රටේ අධ්‍යාපන ඇමැතිවරයා වශයෙනි. අධ්‍යාපන ඇමැතිවරයා යනු රටේ අධ්‍යාපන ප්‍රතිපත්ති සම්පාදන ක්‍රියාවලියේ ප්‍රමුඛයා පමණෙකි. එතැනින් එපිටට ඔහුගේ වැදගත්කමක් නොවේ. ඔහු තව දුරටත් ගුරුවරයකු නොවේ. ශිෂ්‍යයකු ලවා ඔහු වැන්දවිය යුත්තේ මන්දැයි මට නොවැටහේ.

දේශපාලකයින් ඉදිරියේ දණ නැමීමට පුරුදු කිරීමෙන් අප බිහි කරන්නේ තාම නිවට දීන අනාගත පරම්පරාවකි. (අරුණි නම් දේශපාලකයන් හඳුන්වන්නේ සමාජයේ ලේ උරා බොන තඩියන් ලෙසිනි. මම එතෙක් දුර නොයමි.)

“නිවටයන්ගේ දෙපා අභියස – බියෙන් ඇකිළී නැමී යා නම්
එවන් සිරසක් කුමකටද මට – ගෙළින් සිඳ එය ඉවත ලනු මිස?”

මේ කාලයක් මගේ ප්‍රියතම ගායිකාව වූ නන්දා මාලිනිය ගේ ගීතයක කොටසකි.

32. The Blinding – සිංහල හා දෙමළ ප්‍රශ්නයක් ගැන ඉංගිරිසියෙන් කතා කරන නාට්‍යයක්

සැප්තම්බර් 12, 2011, කොළඹ

අපි ලාංකීය සංස්කෘතියක්, ලාංකීය සාහිත්‍යයක්, ලාංකීය කලාවක් ගැන වල්බූත කතා කරමු. ලංකාවේ සිංහල, දෙමළ හා ඉංගිරිසි වශයෙන් බෙදුණු හා එකිනෙක බද්ධ වීමක් නොමැති සාහිත්‍ය, කලා ධාරවන් මිස එක තනි ලාංකීය සාහිත්‍යයක් හෝ කලාවක් කියා දෙයක් නැති බව මේ ඕනෑම ධාරවක නිර්මාණයක් ගැඹුරින් වින්දනයට තැත් කිරීමේදී වැටහේ. මෙය එක පවුලක ළමයින් තුන් දෙනෙක් භාෂා තුනෙකින් කතා කිරීම වැන්නකි.

සැප්තැම්බර් දොළොස්වැනිදා The Blinding විශේෂ පෙරහුරු දර්ශනය නැරැඹීමට සැරැහී බ්‍රිතාන්‍ය කවුන්සිල ශ්‍රවනාගාරයේ අසුන්ගෙන සිටින මගේ සිතට නැඟෙන්නේ ප්‍රශ්න දෙකකි. එක – මා සමඟ මේ සමූහ අත්දැකීම ලබා ගැනීමට සූදානමින් සිටින ප්‍රේක්ෂක සමූහයා අතුරින් කීයෙන් කී දෙනක් ගුණදාස කපුගේගේ ගීයක් රස විඳීමෙහි සමත් වන්නෝද? දෙක – ගුණදාස කපුගේ ගේ ගී රසවිඳින්නන් අතුරින් කීයෙන් කීදෙනක් මා සමඟ මේ වින්දනය ලැබීමට එක් වන්නෝද?

මේ අර්ථ විරහිත ප්‍රශ්න නොවේ. The Blinding හි අන්තර්ගතය ගුණදාස කපුගේගේ ගීයකට, එදිරිවීර සරච්චන්ද්‍රයන්ගේ නවකතාවකට, අශෝක හඳගමගේ සිනමා කෘතියකට එතරම්ම සමීපය. නමුත් වෙනස් මාධ්‍ය හා භාෂා විසින් එක හා සමීප අත්දැකීම් මත පදනම් වූ නිර්මාණ දෙකොටසක් විඳිනු ලබන දෙපිරිස ඉතා සීරියස් ලෙස ඈත්කොට තිබේ.

ගුණදාස කපුගේගේ ශ්‍රාවකයින් වෙනුවෙන් මම The Blinding හි අන්තර්ගතය කෙටියෙන් හෝ සඳහන් කළ යුතුය සිතමි. එය එපමණෙකට ඔවුන්ට ආගන්තුක නිසාය.

The Blinding ට පසුබිම් වන්නේ විලියම් ශේක්ස්පියර්ගේ King Lear නාට්‍යය රඟ දැක්වීම සඳහා සැරැහෙන නළු පිරිසක අතර මතුවන සංවාදයකි. The Blinding යනු King Lear නොව වෙනමම කතාවක් වුවද, මුල් කෘතිය ගැන අවබෝධයකින් තොරව එය රස විඳිය නොහැකිය.

King Lear විලියම් ශේක්ස්පියර්ගේ පන්හිඳෙන් බිහිවූ විශිෂ්ටතම ශෝකාන්තයක් බව අවිවාදිතය.

ලියර් රජු වයස්ගත වීම නිසා සිය රජකම අත හැරීමට තීරණය කරයි. ඔහුගේ අනවබෝධය නිසා (මෙය පසුව උමතුවක් මට්ටමට වර්ධනය වේ.) රාජ්‍යය හිමිවන්නේ දියණියන් තිදෙනා අතුරින් අවංක කෝඩිලියාට නොව වංක රීගන්, ගොනෙරිල් හා ඔවුන්ගේ ස්වාමි පුරුෂයින්ටය. බලය ලද වහාම රීගන් හා ගොනෙරිල් තම පියාට අකටයුතුකම් කිරීම ආරම්භ කරති. මින් කෝපයට පත්වන ලියර් රජු රාජ්‍යයෙන් පළා යයි. ප්‍රංශයේ රජු පසුව කෝඩිලියා විවාහ කර ගනී.

ලියර් රජුට අමතරව මේ සිද්ධි දාමයෙන් දරුණුම ලෙස බැටකන අනෙක් පුද්ගලයා ග්ලොස්ටර්හි ආදිපාදයාය. ඔහුට එරෙහි වන්නේ ඔහුගේම අනීතික පුත්‍රයා වන එඩ්මන්ඩ්ය. උපායෙකින් තම පියා රවටා ගන්නා ඔහු ග්ලොස්ටර් ලවා ප්‍රංශ රජුට ආධාර ඉල්ලා ලිපියක් ලියවා එය රීගන් හා ගොනෙරිල් හා රීගන්ගේ සැමියා කෝන්වෝල්හි ආදිපාදයා අතට පත් කරයි. ඒ අතරම ප්‍රංශ හමුදාවක් එංගලන්ත වෙරළට ගොඩ බසියි. කෝන්වෝල් විසින් ග්ලොස්ටර් සිරභාරයට ගනු ලබයි.

The Blinding හි සේම King Lear හිද කූටප්‍රාප්ති අවස්ථාවක් වන්නේ කෝවෝල් විසින් ග්ලොස්ටර්ගේ දෑස් උගුලුවා ලීමය. මෙහිදී එක සේවකයකු ඊට විරුද්ධ වන අතර කෝන්වෝල් විසින් ඔහු මරා දමනු ලබයි.

The Blinding පටන් ගන්නේ එතැන පටන්ය. The Blinding හි අධ්‍යක්ෂ අජිත් තම නාටකයේ පෙරහුරුවක් සඳහා සිංහල නාට්‍ය ක්ෂේත්‍රයේ ප්‍රවීණයන් දෙදෙනකු හා මිතුරු වෛද්‍යවරියක කැටුව එයි. ඒ නිර්මාණය ගැන ඔවුන්ගේ අදහස් ලබා ගැනීමට නොවේ. වර්තමානයේ (මේ නාට්‍යය මුල් වරට නිශ්පාදනය වූ 1988-89 යුගයේ) රටේ පැවති භීෂණය කෝන්වෝල් විසින් ග්ලොස්ටර්ගේ දෑස් උගුළුවා දැමීමේ දර්ශනය හා සබැඳෙන්නේ කෙලෙසද, ඒ අනුව මුල් නාටකය වෙනස් කළ යුතුද යන්න සංවාදයට ගැනීමටය.

මේ සංවාදය අකුරින් අකුර සටහන් කිරීම අළුතින් නාට්‍යය නැරැඹීමට අදහස් කරන්නට බාධාවකි. භීෂණය තිඹිරි ගෙය කොට බිහිවූ සරච්චන්ද්‍රගේ “හෙට එච්චර කළුවර නෑ” වැනි සිංහල නවකතාවක ඇසෙන බොහෝ ප්‍රශ්න The Blinding කරලියේදී ඇසෙන බව පමණක් සටහන් කිරීම ප්‍රමාණවත්ය. මේ ප්‍රශ්න කිසිවක් එක් යුගයෙක භීෂණය සමඟම ජීවත් වූ අප බොහෝ දෙනකුට ආගන්තුක නොවන බැව් අමුතුවෙන් සඳහන් කළ මනා නොවේ.

The Blinding රෙජී සිරිවර්ධනගේ නාට්‍යයකි. දෙවන නිෂ්පාදනය හේග් කරුණාරත්නගේය.

නාට්‍යය අවසාන වී ගෙදර ගෙනියන්නට යමක් අවශ්‍යම නම් ඒ එහි අන්තර්ගතය සමඟ ඉතාම හොඳින් බද්ධ කරමින් ගැයෙන මියැසිය Bette Midler ගේ From A Distance ය.

From a distance the world looks blue and green,
and the snow-capped mountains white.
From a distance the ocean meets the stream,
and the eagle takes to flight.

From a distance, there is harmony,
and it echoes through the land.
It’s the voice of hope, it’s the voice of peace,
it’s the voice of every man.

From a distance we all have enough,
and no one is in need.
And there are no guns, no bombs, and no disease,
no hungry mouths to feed.

From a distance you look like my friend,
even though we are at war.
From a distance I just cannot comprehend
what all this fighting is for.

From a distance there is harmony,
and it echoes through the land.
And it’s the hope of hopes, it’s the love of loves,
it’s the heart of every man.